سعادت نامه غلامحسين ساعدی
چئویرن:علیرضا ذيحق
1
ائو چايين اوزبه اوزونده ايدی. بالاجا و ساده بير تاختا كؤرپو، چايين او أل بو ألينی بير- بيرينه پاپيشديريردی چايين او ألينده قارانليق و تانينماز بير بؤيوك مئشه وارايدی. هر گون آخشام چاغلاری، قوجاكيشی گليب ايوانداكی راحات صندلده اَيلهشركن پيپینی آليشديريب اورمانا گؤز تيكيردی. گنج آروادی ايسه دالينی اونا چئويرهرك اتاقدا خياطليق چرخینين داليندا اوتوروب باشينی دوموك ائديردی. گاهدان بيرزاد تيكيردی و گاهداندا اؤزونده اولوب توموردی.
آخشام لاركی اولوردی، آرواد مئشهيه باخماقدان قورخوردی و دالداكی بالاجا پنجرهدن ديشاری باخيردی. كيشیده فيكر ائديردي كي آروادي خياط ليق و يا باشقا ائو ايشيلري ايله چاليشيري و اونا گؤره ده اونو راحات بوراخيب تكجه هردن بير اوجا سسله آرواديني سسلهييب دئييردي: «زادجان، بوسسي ائشيديرسن؟ نم نه جوردي اصلاً، چوخ عجيبدي! بيه يوخ؟»
هر واخت داكي قادين، كيشينين گوندهكي تكرار سؤزلريندن يورولوردي گرامافونا ساري گئديب موسيقي سسي ايله اتاقي دولدوروردو. آمما سحرلركي كيشي، اؤز مولك املاكينا باش چكمهيه گئديردي، گنج آرواد گليردي و ايوندا دوراركن ساعات لارلا اورمانا گؤز تيكيردي و آنلاشيلماز و تانينماز سسلره قولاق آسيردي. سحرلر بوغونتولو و توتقون بير ايشيق، اورماندان گؤزه ويريردي و آنلاما سيغمايان باشقا بير گونش، بوداغ لار و يارپاقلار آراسيندان بويلانيب اؤزونو آزاجيق گؤسترهركن، اومود وئريجي تانينماز بير گولوش سسي، يئني بير گون چيخمانين موشتولوغونو مئشه اهلي نين قولاق لارينا چاتديريردي.
آرواد، أري ائوده اولمايان چاغلاري اورمانا باخماقدان هئچ قورخموردي. بئله ليك له أر- آروادين ياشايشي بير- بير لريندن آيري، چوخ دينجليك و آرامش له كئچيردي. كيشي چوخديللي باشلي، گولش قاباق، آزدانيشان و ديري باش بير قوجا ايدي.
هميشه گون چيخمادان يوخودان قالخيب چوخ سئوينج و راضي ليق لا ائوده او أل بو أله گئدهركن سماوري يانديرماقلا سفرهني حاضيرلاييردي. سو قيزديريردي و اوز به اوز پنجره نين پردهلريني قيراغا وئرهركن اوتوروب گؤزلهيردي كي گونش، مئشه آغاجلارينين باشلارينا دوشوب اونلاري اؤز بوياسي ايله قيزيل لانديرسين. سونرا ياتاق اُتاقينا گئدهرك خانيمينا ساري أييليب اونو سسلهيردي: «بالاجا خانيم! منيم جيققيلي-ميققيلي عزيز جانيم! دور داها، قوشلار آييليب، گونش چيخيب، سن به آييلماق اسيتهميرسن؟» آرواد گؤزونو آچيب چيگينلريني آوووردي و كيشي ائودن چيخيب گئتمهيهنه جان، اوزاناق حالدا سقفه باخيردي و سونرا دوروب اوتوراركن قول- بيلهگيني تومارلاييب فيكره جوموردي.
ناهاركي اولوردي كيشي چوخ يورقون حالدا، مولك املاكينا باش چكمك دن قاييديردي و ايكي سي بيرليكده أيلهشيب خؤرهك يئيهندن سونرا، اوزو چؤلهساري آچيلان پنجرهنين اؤنونده اوتوراركن كيشي باشلاييردي گولمهلي سؤزلر تاپيپ دئمهیه و كئچميش دن سؤز آچماقا و او واخت دا كي آروادين سيماسيندا، كسالت و حوصله سيزليك دويوردي، اِيوانا گئديردي و اورمانا باخاركن اونوتك بوراخيردي.
باجارديقجا چاليشييردي كي جوان آروادي نين نازيني چكيب اونون هر زادينا دؤزه و اؤزوده ايسته ييردي كي گنجلر كيمي ياشاييب دولاناكي ائده بيلميردي.
هميشه اؤزتك ليگينده، غصهله نيردي و بوجوره تئز آياقدان دوشوب بالا- بالا آرادان گئتمه سينه تأسف لهنيردي. دوشونوردي كي جوان آروادي دول قالاندان سونرا، گؤزهل و گنج ايگيت لر بير به بير اوناساري گليب اوايسه اونلارا خوش اوز گؤستريب يئني بير حيات باشلاياجاق.
بوناگوره ايسه، گونده نئچه يول اورمانا ساري اوز دؤنده ريب دئيهردي:
- «منه يارديم گؤسترين كي بو تئزليك ده آرادان گئتمهييب اوقدر ياشاييم كي خانيميم دا اؤزوم كيمي قوجاليب بوكولسون. اوندا لاپ او پيس اؤلوم لره ده راضييام.»
هر واخت دا كي دعاسيني ائديب قورتولوردي مئشهنين أن أل چاتماز بير يئريندن، بير جاناوارين سسيني ائشيديردي كي «آمين» دئيهركن برك دن اونا گولوردي. گنج آرواد يالقيز، يورقون، حيرصلي و سوسموش كيمين ايدي. كيشينين باشينا دؤنوم قاداني آليم سؤزلري اونا بير اثر قويموردي. كيشينين أل دن آياقدان دوشمهسي اونودا خستهلن ديرميشيدي. داليني كي أرينه چئويريب چؤله ساري باخيردي، اوگونو دوشونوردي كي اؤلو آپاران بير ماشين اوفوق دان تاپيلير و داليسيجادا نئچه ماشين قوهوم- تانيش دان و قارا كيراواتلي و أنلي كورهك لي جوان لاردان يئتيريرلر و باشلاريني ترپهدركن اوناكي قارا پالتارلار آراسيندان شمعداني گولو كيمي ايشيلدايير، باشين ساغ اولسون دئييب گولومسه ييرلر. سونرا اورهكدن بير آه چكيب «آمان تانريم» دئييردي.
ائوده و اورماندا اولان بو سكوت، بو انتظاري داها آرتيق قيزيشديريردي. يازيق كيشي آروادينين اوره ييندن نهلر كئچديگيني هئچ بيلميردي. آخيرلاردا خانيمي نين يالوار ياخارينا گؤره و بو تكليكدن چيخماغا خاطير، كيشي راضي اولدوكي ائوين آشاغي مرتبه سيني اجاره وئرسين. بونا گؤره ايسه گون لرين بير گوني، كيشينين موباشيري قارا كيراواتلي و أنلي كورهك بير جوان كيشي ايله، اونلارا گلديلر. قاپي نين زنگيني چالاندا، أر- آرواد يوخاري داكي پنجرهدن بويلانيب باخديلار. آرواد چوخ سئوينج ايله دئدي:
«آه، مستأجر!»
آروادين اوزونو گولوش بورويهركن أري قاييديب اوناباخدي. آرواد اؤز سئوينجيني گيزلتمك ايچون، تئز اؤزونو ييغيشديردي، آمما أري اونون گولوش و سئوينجيني گؤرموش سهده، اوزونه گلمهييب بيرزاد دئمهميشدي. آمما ندنسه او گئجه ايلك دفعه اولاراق ألينه بير كتاب آلدي كي آروادلارين مكريندن سوز آچميشدي.
مستأجرين او منطقه ده مأمور اولدوغونا باخماياراق، گونده ايكي ساعاتدان چوخ ائشيگه چيخميردي. اوتاغينن بؤيوك پنجرهسيني آچيردي و اورمانين قالاباليغيني و چؤلون سس سيزليگيني سايمادان فيشقا چاليردي و اوزوني قيرخيردي. سويونوردي و اوُتاقدا ورزش ائديردي. قوجا كيشي ائوه گلركن، جوان كيشينين سس- كويونه قولاق آسيردي و سونرا يوخاري قالخيب آرواديني گؤروردي كي چوخ سئونيج و راضيليقلا، يئمك پيشيرمكدهدي. مستأجر گلندن، پيشميش لرين ده رنگي دادي دهیيشيلميشدي. آخشام چاغلاري گنج كيشي، كپنك اوولاماق ايچون چؤله چيخيردي و اِيوانين آلتيندان كئچركن، چييني اوسته قويدوغو اوو توروني گؤتورردي و چوخ احتراملا ائو يييهسي اولان آغا و خانيما سلام وئريردي. قوجا كيشي آزجا يئريندن قالخاركن، سلامين جوابيني آليردي و ايچري ده كي كين و حيرصيني گيزلتمك ايچون، يالانچي بير گولوش له اونو قارشيلاييردي. آمما ندنسه اؤزوني پوزقونلوقدان و جانيني سيخان پيرتلاشيق فيكيرلر جايناغيندان قورتارا بيلميردي.
گئجه لردن بيري، جوان كيشي فيشقا چالا- چالا پيللهلردن يوخاري قالخدي و بير نئچه آن قاپي داليندا داياناركن اهمالجا قاپيني چالدي. أر- آرواد دوردولار و قاپي يا ياخين لاشاندا، نئچه آن بير- بير لرينه باخديلار. قوجا كيشي قاپيني آچدي. جوان كيشي ايذين آليب ايچري گيردي و أر آروادي اؤز اوتاقينا شاما دعوت ائتدي. بو چاغيريش او قدر گؤزلهنيلمز ايدي كي قوجا كيشي «گلنمهريك» دئيهنمهدي. جوان كيشي اونلارا تانينماز و عجيب بير قوش اوولاميشدي و عطيرلي بير چاخير ميز اوستوندهايدي. شامدان سونرا اوتورب هر بير يئردن سؤز آچديلار. بالاجا و بؤيوك شهرلرده ياشاماقدان توتدو اؤز شخصي احوالاتلارينا جان بير- بيرلرينه دانيشديلار. جوان قادين چوخ اوجا سسله گولوردو و قوجا كيشي بيليردي كي بو گولمكلرين آچيق- آيدين بير علتي يوخدور. نئچه يول چاليشدي كي اورمانين سيرلاريندان و اورانين عجيب- غريب جاناوارلاريندان سوز آچسين. آمما مستأجر ايله گنج آرواد بو سوزلري دينلهمك ايچون چوخ كؤنولسوز ايديلر.
چوان كيشي اوولاديقي كپنك لري اونلارا گؤستريردي كي جانسيز حالدا ويترين دالينداكي آغ مخمل اوستونده قاناد آچميشديلار. ها بئله قوروتدوغو بيتگي لرين آلبومونو نشان وئريردي كي قوجا كيشي بئله نكي بير زادلارا هئچ واخت اؤزونده بير علاقه دويماميشدي. گنج قادين بو آل الوان كپهنك لري گؤرمك ايچون چوخ سئوينجك اولموشدي. جوان كيشي ده باشلاميشيدي گوندوزون دردلي و غملي كپنك لريندن و گئجهنين سئونيجك كپنك لريندن سؤز آچيب دانيشماقا.
نئچه گوندن سونرا نوبت قوجا كيشي يه يئتيرميشدي كي جوان كيشي ني شاما دعوت ائتسين. هله گون باتماميشدي كي گنج كيشي، پيللهلردن يوخاري چيخدي. قوجا كيشي ايله گنج كيشي اوز به اوز اوتوردولار. اونلار بالا- بؤيوك شهرلردن و باشدان ساوديقلاري واقعهلردن سوز آچديلار. قوجا كيشينين اوره يينده آمما بير نيگران چيليق وارايدي. پيرتلاشيق قافا ايله نئچه يول يئريندن قالخدي، ايوانا گئتدي و اورمانا ساري اوز دؤندهريب دعا ائتدي: «مني اؤزون قورو آي تانري!»
آرواد مطبخدن ائشيگه چيخاركن ميزين داليندا اوتوروب باشلادي جوانلا صحبته قوجا كيشي ائشيتدي كي مستأجر، اونون آلديقي تحصيلاتدان سوروشور و اودا واخت سيز أره گئتديگيندن و اوخودوغو درسي قوهوم قارداشين ائتدگي اصرارلارا گؤره ياريمچيليق بوراخماغيندان سؤز آچير. گنج كيشي دئدي: «هله بئواخت اولماييب يئنه ده ائله يه بيلرسيز باشلاييب درس اوخوياسيز!» قادين آه چكدي و قوجا ظن ائتدي كي جوان كيشي ايندي اوره گينده اونا گولور.
اورمان، سس سيز و قارانليق ايدي و قوجا كيشي ايندي يه جان گؤرمه ميشدي كي كيمسه كؤرپودن كئچميش اولا. هميشه بو كؤرپونون نه ايچون چاي اوزهرينه قويولماسيندان تعجبله نيردي. آمما او گئجه اؤز-اؤزونه دئدي: «كؤرپوده بير حكمت وار. شبهه سيزكي اونو بير أل قاييريب و بو ايشدن ده بير منظور وارايميش! كيمسه اونون اوستوندن كئچمه لي اولاجاق كؤرپونون گؤزويولدارير. نم كيمي گؤزلهيير، آمما اونون كيم اولدوغو بللي دئييل.»
قاييتدي و اوتاغا گلدي. آرواد تئز اؤزونو ييغيشديريب دويغولاريني گيزلتدي. جوان كيشي ده اؤزديرناقلارينا باخيب تومدي. قوجا كيشي دئدي: «مئشهنين هاواسي چوغ آغير، نملي و سويوق دي و هله ده كؤرپودن ... »
گنج قادين و مستأجر باشلاريني چئويريب باشقا پنجرهدن چؤله باخديلار. يولدان بير ماشين كئچيردي و اونون دال چراغي نين ايشيقي گاهدان گؤرسه نيرسهده چوخ واخت دا گؤزدن ايتيردي. شام كي باليق أتي ايدي يئديلر و قوجاكيشي باليق أتيني چوخ سئوسهده، ندنسه هئچ يئيهنمهدي و تكجه بير پييالا قاتيق يئمهيه كفايت لندي مستأجر شامدان صونرا بير دسته ورق ائشيگه چيخاريب ميزين اوستونه سپهلهركن اونلاري اويونا دعوت ائتدي. قوجا كيشي دئدي: «چوخ بئواخت دي. گئجه نين بو واختي اويونا گيريشمك اولماز.»
گنج كيشي، ورقلري ييغيشديريب دئدي: «دوغرودان دا ائله بئواخت دي. قالسين گلن گئجهلره!» آرواد اونون سؤزوني قبول ائتمك ايچون باشيني ترپهدركن، قوجانين كؤنلونه اضطراب چؤكوب اورهگينين باشينا بيرزاد آغيرليق ائتدي. «گلن گئجهلر ندير؟ داها قورتولمادي مگر؟» دئيه چوخ پوزقون حالدا ايوانا گئديب اورمانا گؤز تيكدي كي عجيبه بير حالدا بؤيويوب شيشهركن دوواركيمي اوجالميشدي.
اهمالجا اؤز- اؤزونه دئدي: «بوجاناوار لار أليندن هارايا گئتمك اولار؟ نه ايش گؤرمك اولار؟» سونرا پيپييني آليشديردي و چوخ چكمهدن يئره بوشالتدي. اود توتموش نارين توتونلر قيزيل پيلهك لر كيمي يئره ساوريلدي. قوجاكيشي چايين قيراغينا دوشن ايشيلتي دا، قوشا بنزهر بير بؤيوك جاناوار گؤردوكي اوزون آياقلاري وارايدي و بيرجه دانا تئلهك ده اونون لوت بدنينده گؤرسنميردي. قوش دايانميشدي و اونا باخيردي. آمما چوخ دؤزمهدي. نئچه آن سونرا باشيني اهمالجا ترپهدركن چايا ساري گئتدي و بير بوداغا مينهركن سودان كئچيب اورماناچاتدي. قوجاچوخ قورخدي. اوتاغا قايتيدي و دئدي: «هئچ بيلدينيز نه اولدي؟ عجيبه بير قوش ايوانين آشاغيسيندا دايانيب منه باخيردي. اوزون آياقلاري و لوت بدني وارايدي. سودان كئچدي و اورمانا گئتدي.»
مستأجر دئدي: «حتماً كي تولكي ايدي.» آرواد دا دؤنوب أرينه دئدي: «قولاغ آس گؤر نه دئييرهم، من قرارا گلديم كي صاباح گئجهدن باشلايام، بو آغادا منه يارديم گؤسترهجكدير»، قوجانين جانينا اوشوتمه دوشدي و دئدي: -«نهيي باشلاياجاقسان؟» قادين دئدي: - :«ايستهييرهم يئنيدن باشلايام درس اوخويام.»
قوجانين اورهييني قورخونج بوردودي و او گئجهني سحرهجان، ياتاغيندا تيترهييب اسدي و ايللر بويو تانرييا اينامسيز اولورسادا، بوتون گئجهني تانري- تانري دئييب دعا اوخودي.
3
درس باشلانميشدي، قوجا بيلميردي هاردان باشلاييبلار. جوان آروادين ألينده هميشه كتاب اولورسادا، كتابدان چوخ اؤز رؤيالاريله چاليشيردي. داها موسيقييه آز قولاق آسيردي وجور به جور پيشميشلر دوزهلديردي. اورمانا باخان پنجرهنين پردهلريني چكهرک اوتوروب ديشارييا باخيردي. خياطليق چرخيني بوراخاراق ائو ايشلري ايله چوخ چاليشيردي. قوجا كي ايشدن قاييديردي، آرواد آياغا قالخيب چوخ مهربان حالدا اونو قارشيلاركن سؤزلرينه جاواب وئريردي. آمما قوجا داها قاباقكي لار كيمي، اونون نازيني چكميردي و ايوانداكي صندلده راحات اوتورانميردي. اونون نظرينه هرزاد داغيناق و پيرتلاشيق گؤرسهنيردي. نئچه ايللر اينامسيزليق دان سونرا، يئنه دعا كتابلاريني ورقليردي. ايلك دفعه اولاراق قارانليق و نابلد بير ماغارايا گيرهن انسانلاركيمي، حس ائديردي كي اونا قارشي اولان توطئهلردن قورتولماق ايچون غيب عالميندن يارديم آلماليدي. نييه كي اونون توتقون بويالي اورماندان باشقا و او چيپپلاق قوشون گتيرديگي خبرلردن علاوه، آيري داياقي يوخايدي.
يئنيدن ناماز و عبادته باشلاميشدي. و اومود ائديردي كي بئله ليكله حياتيندا دينجليك و آرام ليغا أل تاپاجاقدير. نئچه گئجه دوشوندي و نهايتده تصميم توتدو كي درس ساعاتلاري اونلارين يانيندا اولا. گئجهلركي مستأجر اونلارين اوتاغينا گليردي، قوجا كيشي اورمانا باخماقدان گؤز اؤرتوردي و اونلارايله اوز به اوز اوتوروردي. آرواد ديل- دوداغيني چئينهیرك اؤزوني سايمازليغا ويريردي و جوان كيشي ده ديرناقلاريني تاماشا ائديردي. قوجا گؤزونو اونلاردان گؤتورهرك مرتب دوشونوردي كي هاچاناجان بو ايشه دوام وئرهجك لر. گؤره سن اونلارين آراسيندا باشقا بير ايلگي ده وارمي؟ گؤرهسن سحرلر ائودن ديشاري چيخديقيندا، بير پارا ايشلر ائوده اوز وئريرمي؟ آمما جوان قادين گوندن گونه گؤزللهشيردي و مستأجرين أهينینده هر گون يئني بير پالتار گؤرسهنيردي. گؤرهسن او دؤره برده باشقا بير كيمسه واركي مستأجر، جور به جور پالتارلاري اونا خاطير گئيميش اولسون؟ قوجا كيشي گئجهلري چوخ گئژ ياتيردي و سحرلر چوخ تئز يوخودان قالخيب و آرواديني آييلتماميش چؤله چيخيردي. فيكر ائديردي كي او ديشاري چيخديقدا آرواد يوخودا اولسا ياخشيدير. هم ده مستأجرين اوزوني سحرلر گؤرمهيه هئچ گؤزو يوخايدي. آمما قوجا كيشي كي ائودن آرا آچيردي، جوان كيشي چؤلدن درديگي بير دسته گولايله، پيللهلري اهمالجا يوخاري چيخيب ياتاق اوتاغينا گيرهرك گوللري ميز اوسته قويوردي و ياواش-ياواش قاييديردي. قاپيني كي اؤرتوردي، گنج قادين گؤزلريني آچيب او گول لره كي باشلاريني اهمالجا ترپتمك له اونا سحرين خير اولسون دئييرديلر، گولوردي.
4
بير گون كي قوجا كيشي، عجيب غريب بير دعاني اسگي بير كتاب دان اوخودو، لوت قوش تاپيلدي. گون باتانا ياخينايدي كي اوقوش بالاجا فانوس لا، بير بوداغا مينه ركن چايدان كئچدي. ايوانين آلتينا گلدي و قوجا كيشي يه كي راحات صندلده أيلهشيب پيپ چكيردي، علامت وئردي. قوجا أييليب باخاركن قوشو تانيدي آمما اؤزونو سايمازليقا ويردي. قوش، فانوسي تر پتمك ايله اونو آشاغييا سسلهدي. قوجا كيشي دوردي آياغا و اوتاقدان كئچركن گنج قادين لا مستأجر اونا باخديلار. آرواد سوروشدي: -«هارا؟» قوجا دئدي: - «قاييديرام». آرواد اونون نگران سيماسينا باخدي و مستأجركيشي، راحاتليق دويوب گولدي. قوجا آشاغييا گئتدي. قوش فانوسي بير داش اوسته قويوب و قوجانان اوز به اوز اوتوروب سوروشدي: «نه ايستهييرسن؟ منله نه ايشينوار؟»
قوجا دئدي: منه يارديم ائله!
قوش دئدي: چوخ ناراحاتسان؟
قوجا دئدي: آز قالير دلي اولام.
قوش دئدي: يورقونلوغون و أل آياقدان دوشمهيين قيافهن دن بلليدير.
قوجا دئدي: سؤزون دوز دور، چوخ يورقونام. شبهه مني يازيق ائلهييب.
قوش دئدي: نييه داريخيرسان؟
قوجا دئدي: داريخماييم نئيله ييم به؟
قوش دئدي: سنه بير موشتولوق گتيرميشم. سن ائتديگين دعالاري اورماندا ائشيديبلر!
قوجا دئدي: ايندي نئيله مهلي يم؟
قوش دئدي: ائتديگين دعالارا دوام وئر. قيرخ گئجه تامام. قيرخينجي گون سنه عيان اولاجاق دير
قوجا دئدي: قيرخ گون تامام؟
قوش دئدي: بلي، دوز قيرخ گون تامام. دؤزومون اولسون و اومودونو اوزمه؟
قوجا دئدي: قوجاليق مني اينجيدير و اؤلوم دن قورخورام.
قوش دئدي: قورخودان فايدا يوخدور. عاغيللي و دوشونجهلي اول.
قوجا دئدي: من عاغيللي و دوشونجهلي ايديم. آمما ايندي داها ناخوش و يازيغام.
قوش دئدي: ائله بونا گؤره ده، سنه يارديم گؤسترهجك لركي راحات اولاسان!
قوجا دئدي: سنين سؤزلرين مني سئوينديرهرك اومودومو آرتيرير.
قوش دئدي: اومودون اولسون، صاباح گئجه يئنه ده گله جهيم.
بير- بيرلريندن آيريلديلار. جوان قادين مستأجردن آرا آچدي و كتابا ساري أیيلدي. آمما قوجا كيشي اونلاري سايمادان اوتاقدان كئچيب اِيوانا گئتدي و چايا گؤزتيكدي.
قوش ألده فانوس، بير بوداغا مينهرك سودان كئچدي و او أله يئتيرهنده، قوجا أللريني ترپهدر كن سسلندي: «الوداع اولسون لوت قوش!» و قوش جاواب وئردي: «هلهليك آي لوت!»
آرواد، مستأجره باخدي. مستأجر سوروشدي: «نه خبر اولوب؟» آرواد دئدي: «هئچ نه آنلاميرام.» آمما قوجا كيشي اونلارين سسيني ائشيتميردي. فيكري ذكري اورماندا ايدي و او آندان كي قوش فانوسيني سؤندورموشدي. اروماندان آنلاشيلماز بير هاي- كويون سسي، قولاغا چاتيردي. اونا بنزه ييردي كي اورمانين بوتون جاناوارلاري قوشي دؤورهله ييب هي سورغو- سؤال ايدي كي اوندان ائديرلر. شيرين بير هالاي- كوي ايدي. قوجا باشيني أل لري آراسيندا توتوب اؤزو ايله دئدي: «اي منيم بئينيمين ارومانيندا اولان جاناوارلار، من كيمي خبرسيز بير لوت دن نه ايستهيير سينيز؟»
5
قوجا كيشي اطرافيندا نهلر كئچدييي گؤرمهدن، هر گئجه او دعاني تكرار ائديردي. بولور گولدانا قويولان گول لري سايمادان، آروادين بوسبوتون دهیيشلمهسينه باخمادان و مستأجرين اوزلولويونو اؤزونه آلمادان، گون چيخماميش ائودن چيخيردي و جوان بير سئرچهيه كي تلگراف سيملري اوسته قونوردي دئييردي : «سلام عزيز دوست. بوگون ييرمي دؤردونجي گوندي. اونون آلتي گوندن سونرا منه عيان اولاجاقدي.» و جوان سئرچه قاناد آچيب اورمانا ساري گؤتورلهنيردي. قوجا كيشي آخشام باشلاري باشقابير سئوينج ايله ائوه قاييديردي و خؤرهك يئيهندن سونرا اوتوروب او لوت قوشي گؤزلهييردي. اولوت قش هر گئجه گليردي و فانوسون ترپه نيشي له، قوجاني آشاغا چكيب صحبته توتوردي كي مستأجر ايله گنج قادين، داها آرتيق بير- بير لرينه يئتيرهبيلسينلر. قوش اوقدر خوش صحبت و شيرين دانيشيق ايدي كي قوجا اونون صحبتيندن أل اوزه نميردي. زامانين كئچمهسيني بيلمهدن گاهدان ساعاتلارلا بيرليكده اوتوروب دانيشيرديلار. اوقوش يئر اوزونون أن سيرلي و صميمي وارليقي دئمكايدي.
قوش سوروشدي: «سن ائله بيل اونلارين بير يئرده اوتوماق لاريندان ناراحات سان؟»
قوجا دئدي: البت كي ناراحاتام!
قوش دئدي: نييه آخي، نه ايچون؟
قوجا دئدي: اگر بيلهم كي درسدن باشقا آيري بير شيئ ده اونلارين آراسيندا وار، منيم ايچون بير بؤيوك توهين اولوب.
قوش دئدي: سن اؤزون، عؤمرونده بو توهين لردن ائلهمهييبسن؟
قوجا دئدي: يوخ، هئچ واخت.
قوش دئدي: دوزونو دء، حقيقتدن بوتون اورمانين خبري وار!
قوجا دئدي: .... نييه .. بير دفعه ....
قوش دئدي: تعريفله گؤروم ...
قوجا دئدي: جوان چاغلاريمدا، قونشولوغوموزدا ألدن آياقدان دوشموش يازيق بير قوجا وارايدي و اونون بير گنج خانيمي ....
قوش گولوب و دئدي: سونراسي بللي دير... چوخ ياخشي ... دونن گئجه هانسي دعاني اوخودون؟
قوجا دئدي: اوتوز اوچونجو دعاني!
قوش گولوب و دئدي: چوخ قالماييب. يئددي گوندن سورا سنه عيان اولاجاق دي...
او آنلاردا كي كؤرپونون اؤنونده او ايكي سي بيرليكده آدديملاييب دانيشيرديلار مستأجر، آروادين أللريني ألينه آليب سوروشدي: «بو قوجانان ياشاماقدان يورولماييبسان؟»
آرواد جواب وئردي: چارهم يوخدور، نئيلهيه بيللم؟
كيشي دئدي: نييه اونو بوراخميرسان؟
آرواد دئدي: گوناه دي آخي، بيلهسينه اورهييم يانير!
كيشي دئدي: اورهيين اؤزونه يانسين، اورهيين بو گؤزهل ليگه يانسين كي گونو گوندن سولغونلاشير.
آرواد دئدي: قسمت بوايميش!
كيشي دئدي: آيريلگينا، باشقا بير يول تاپ!
آرواد دئدي: قورخورام.
كيشي دئدي: ندن قورخوسان؟ بير واخت دا كي بوتون دونيا سني سئوه بيلر، بير واخت داكي من هميشه ليك سنين فيكريندهيم....
قوجا كيشي قوش دان آيريليب پيپيني پيللهلرده اودلاياركن، اوتاغا گيردي. آرواد لا كيشي بير- بير لريندن آرا آچديلار. قوجا دئدي: «وضع- اوضاع نه حالدادي؟ درس لر هئچ قاباغا گئديرمي؟
مستأجر چوخ اوزلولوك له دئدي: «برك عالي دي!»
6
قيرخينجي گونده، گون باتان چاغي ايدي كي قوجا كيشي چوخ توتقون و نگران حالدا، ايواندا اوتورموشدو و قادين ايله مستأجرده، اونون نگران و قرارسيز اولدوغونو آنلاميشديلار. قوجاهي دوروب آدديملاييردي و أللريني ايوانين نردهسينه قوياركن، اورمانا و كؤرپويه گؤز تيكيردي و چايا باخيب توموردي. قادين ايله كيشي اونون احوالينا باخيب قاش- گؤزايله بير- بيرلرينه اشاره ائديرديلر. قوجا دوشونوردي كي اگر او وعده سينه عمل ائتمهيه، نه قاباغا گلمهلي دير. ائله او آنحا بيردن، اؤلو آپاران بير ماشينين قيژيلتي سيني ائشيتدي و گنج قادين لا مستأجرين اوجادان هيريلداييب گولمكلرين و جنازه ماشيني اوزاقلاشديقجا اونلاريندا ياخين لاشماق لارين و كتابلارين جيريلماسيني. آمما هاوا قارانليق اولمادان اول، اورمانين سيخ و بويلانان آغاجلاري آراسيندان، بير كيشي كي ديلنچي ليك تورباسي چيگنينده و اوزون چليك أليندهايدي، گؤزه گؤرسندي و كؤرپودن كئچركن ايوانين آلتيندا داياندي. قوجا تيترهك آياغلاري ايله آياغا قالخدي و اوتاقدان كئچركن آشاغي يئندي. قوجا قورخوب تيترهركن اونا ياخين لاشدي و «او» كي اوجا بويلو بير كيشي ايدي أليني قوجانين باشينا قويوب دئدي: «اي يازيق انسان، من سنه عيان اولدوم ايندي كي سنه ظاهر اولموشام، نه چتين ليگين وارسا منه دئه! اورهيين نه ايستهييرسه منه دئه.»
قوجا «او» نون أزيش- بوروش و پيرتلاشيق قباسيندان ياپيشاركن دئدي: «اوزون عؤمور ايستهييرهم!»
او دئدي: اوزون عؤموري نه ايچون ايستهييرسن؟
قوجا دئدي: ايستهييرهم اومندن سونرا بئلهنكي جاناوارلار ألينه دوشمهيه؟
او دئدي: سنين گئتمهگينله كي حيات قورتولمايير. سندن سونرا هر شئ ممكندي اولا، سن گئدهندن سونرا هر نه اولور اولسون، سنه نه فرق ائدهجك؟
قوجا دئدي: تكجه بو قادينلا كيمسه نين ايشي اولماسين.
او دئدي: نييه؟
قوجا دئدي: پاخيلليق، پاخيلليق مني اؤلدورور.
او گولوب دئدي: چوخ ياخشي، ايندي منله گل!
قوجانين أليندن ياپيشيب كؤرپودن كئچهركن و اورمانا گيرديلر. قوجا اورمانين هاواسيندا، غريبه بير آغيرليق، سويوق لوق و نمليك دويدو. آغاجلار آراسيندان كئچركن قوجانين اورهگينده آمانسيز بيرنگران چيليق يووا سالميشدي و تانيش بير زادين دالسيجا گزيردي. قورخوب تيترهركن سوروشدو :«او هاردادي؟» جواب ائشيتدي: «لوت قوش باشقا بير تاپشيريق داليسيجا گئديب!»
بو خبر كيشينين قورخوسونو قات با قات آرتيردي. قاييتدي و اورمانين پيرتلاشيق بوداغ لاري آرديندان، اؤز ائويني گؤردوكي اتاقين ايشيقلي چراغي، ايواني و اونون بوش صندليني ايشيلدادير. قاييتماق ايستهدي آمما، او برك دن اونون قولوندان ياپيشميشدي.
اورمانين توتقون و قالا باليق يئرلرينه كي چاتديلار، آريق جيلاز و اوجا بويلو بير كيشيني گؤردولر كي داليني اونلارا چئويرهرك، چوخ بؤيوك بير بايسيكئل چرخيني آغاجلارين بيرينه داياميشدي. آياق سسي ائشيدهركن أليني اوزالتدي و قوجانين بيلهگيندن توتاركن، اؤزونه ساري چكدي و اونو چرخه مينديريب باشلادي يئل كيمي سوروب آغاجلار آراسيندان كئچمهيه. ايرهلي گئتديكجه اونون اوزون أللري قوجانين جانيني باجارديقجا سيخيردي. قوجا دالي يا دؤنوب اونون اوزونه باخماقا اورهك ائله ميردي. چرخچي نين سويوق و دؤندرايجي نفسلري بوينونون كؤكونه توخوندوقجا، اونو حالسيز و حركت سيز ائديردي. قوجا نئچه يول اينيلدهدي و چرخچيدن سوروشدو: «هارا گئديريك؟» آمما چرخچي نين كؤكسوندهكي سويوق دان باشاقا بيرزاد يوخ ايدي، جواب وئرهنمه دي. گئجه دن چوخلي كئچيردي و گئتديكجه ده بالا- بالا اورمان ايشيقلانيردي. گئجه اولدوغونا باخماياراق، قوجا لاپ بالاجا بوئوجك لرين يئري مه سينه يارپاقلاردا و بوداغلاردا گؤروردو. بويوك بير گئجه ايدي و اونلار يئل كيمي اوزاقلاشيرديلار. قوجا كي جاندان دوشموشدي يالواريجي حالدا سوروشدو: «سن اول تانري دئه گؤروم مني هارا آپاريرسان؟ چرخچي، بير سسله كي ائله بيل ميس شيپوردان چيخيردي، دئدي: «اورا» و لاپ اوزون بارماقيله درين بير باتلاقي گؤستردي كي نئچه آدديمليق دا، عيان اولدي.
7
قادين ايله گنج كيشي، نئچه ساعات دان سونرا قوجانين غيب اولماسيني آنلاييب ايوانا چيخديلار. ديلنجي بير كيشي ني گؤردولر كي كؤرپو اوستونده اوتوروب و بيرزاد يئيير. جوان آرواد اونو سسلهييب سوروشدي: «قوجا بير كيشيني بو طرفلرده هئچ گوروبسن؟»
ديلنچي دئدي: گؤردوم، او بير اوزون يولون يولچوسو اولدي. اوزاق بير سفره چيخدي.
آرواد چوخ نگران چيليقلا سوروشدي: سفره چيخدي؟ نه سفرينه؟
ديلنچي دئدي: اورهيينيزي اونا خاطير سيخمايين. او هله بو تئزليكلرده گلن دئييل.
آروادين جانينا اضطراب دوشدي. آمما اونداكي جوان كيشينين أللري اونون وجودونا حلقهلندي، يئني بير دينج ليك و آرامليق حس ائتدي. و او آنداكي لوت قوش بير بوداغا مينهركن كؤرپويه ياخين لاشيردي، مستأجر كيشي گنج آروادي ياتاقا آپاردي. آمما آرواد اؤزونو اونون أليندن قورتاردي و بير اويون هاواسي سئچهركن گرامافونا ساري گئتدي. نئچه مدتدن سونرا، موسيقي سسي يئنه قادينين اوتاغيني دولدورموشدو.
چئویرمه تاريخي
خوي- 25/1/73