
(
چكيج له سيندان آراسيندا*)
«چاغداش شعريميزين دورومو ادبي تنقيد بوشلوغوندا»جعفر بزرگ امین-یارین
.
29- ارديبهشت 87، تبريز، آزاد يونيورسيتهسي، «آذربايجان چاغداش شعري» همايشينده تقدیم اولونان مقالهنين متني.
..
سالام لار و سايقي لارلا:
بوگونكو گونئي آذربايجان ادبياتي- تاريخينده، اَن اؤنملي و ديرلي اولان «آذربايجاني چاغداش شعري» همايشينده و گنج شاعرلر و يازارلار جمعينده اولدوغومدان غرور دويورام. بوان گرهكلي توپلانتي نين قورولماسي اوزهره، دانشجويي «آرمان» تشككولو، اوزهليكله غزيز قارداشيم نويد محمدي و اونون امكداشلارينا اؤزمنت دارليغيمي بيلديريرهم. بئلنچي بيريئني قونولاردا قورولان توپلانتي لارين سورهكلي اولماسي هامي ادبياتچيلاريميزين اورهك آرزوسودور. اوخوياجاغيم «چاغداش شعريميزين دورومو ادبي تنقيد بوشلوغوندا» مقاله، گهنل باشليقلي (چكيج له سيندان آراسيندا) سيرا تنقيدي مقالهلريمدن بيريسي دير داها دوغروسو. اوستاد رضا سيد حسيني، گونئي آذربايجان شاعرلريندن اولان صالح عطايينين «بلكه داها دييمهديم» شعر توپلوسونون اؤن سؤزونده بئله يازير:
- «در شعر تركي آذري! آذربايجان خودمان!! حادثهاي روي داده است كه هنوز چندان مشخص نيست اما بي ترديد به زودي! جلوه خواهد كرد.»
و بو اؤن سؤزون سونوندا بئله يازير.
«اميد است كه انتشار شعر صالح اين جوانان نوآور را گرد هم آورد و اين نوع شعر كه به نظر من ارزش جهاني!! دارد پربارتر شود.
اوستادين سؤزونده بو تناقضي نئجه چؤزمك اولار؟ يوخاريدا شعريميزده بير اولايين باش وئرمهسي اما اونون هله آيدينلاشماماسيني وورغولايير، آشاغيدا بوشعرلرين دونياسويهسينده ديريني آچيقلاييب و عطايي قارداشيمين شعريني فرانسه نين چاغداش آدليم شاعري «ايوبون فوآ» يلا ياناشي ديرلنديرير. من عطايي نين شعريني آشاغيلاماق ايستهمهدن، بئله بير شيشيتمه و پاي وئرمهلري سوروملو دوشونورم. هر حالدا اوستادين بو ادعا و فتواسي دارتيشماليدير. نه ايسه شعريميزين گليشمه سينده و اوغور قازانماسيندا (اوزهل ليكله گنج لريميزين شعرينده) كيسمهنين قوشقوسو يوخدور (قادين شعريميزده اوزهلليكله نيگار خياوي نين شعرلرينده بو اولاي آچيقجاسينا دويولور منجه.) سؤز قونوسوبو اولايين نئجه ليگيني و اوزهل ليگيني شاعرلريميزين شعرلرينده آراشديريب، اينجهله ييب آيدينلاشديرماقدير و تنقيد و تنقيدچي بوشلوغوندا، كيم بوگؤرهوي بوينونا چكيب، مقصده چاتديرماليدير، آيدين دئييل هله. من چاغداش شعريميزين سادهجه بيرجيددي اوخوجوسو و ايزله ييجي سي كيمي گوجوم چاتان قدر، بوبوشلوغون بير بوجاغيني اولورسادا دولدوروب بيرايشلر گورمهيه چاليشيرام. بوگون محافظه كارليق، تعاروف، پاي وئرمه، مايا قويما، مورود- مورادليق، تابووبوت ياپماق و بوشونا اؤيمه- سئومه و دوستلوق، دويغوسال ليق دان دولايي به به – چه چه ائتمكلردن قيراقدا، چاغداش شعريميز ايلك اؤنجه يئني ادبي تنقيد (استهتيكا، فورما و ديل باخيميندان)، مدرن هرمنوتيكا (اوفوق معنايييه اينانچ) و سونرا باشقا يؤنلردن آراشديريليب، اينجهلهنيب و ساغلام، اصيل و دوغروچاغداش شعريميز آچيقلانا گرهك.
بوگون چاغداش شعريميزين قارماقاريشيق دورومو: شووعارچيليق، دويغوسال ليق، يامسيلاما، دونياشعريندن كپي كيمي يارارلانماق، سؤزجوكلرله اويناماق آنارشيزملريندن آرينيب دورولماليدير. ادبي تنقيد بوشلوغوندا شعريميز افراط- تفريطه و گرگين ليگه اوغراميشدير. (بير باشي اسكي ليك، بيرباشي آشيري تمل سيز آوانگارد چيليق). شاعرلريميزين شعرلرينين اوزهل ليگي، نئجه ليگي هله آيدينلاشماميش و شعريميزين گليشمهسينين حددي- حودودو آچيقلانماميشدير. شعرتوپلولاري !! آردي كسيلمهدن چاپدان بوراخيلير. منجه بونون هيچ ده عيبي يوخدور. بوردا يئري گلميشكن من ياشماق سيرا شعرتوپلولاري نين ياييملانماسي اوزهره، ياشماقيچيلاردان، اوزهل ليكله سايين قلم داشيميز سعيد موغانلييا اللرينيزه ساغليق دئييرم. بوراكيمي غزهتهلرده، درگيلرده، تنقيده گوره يازيلان داغينيق مقاله لرده و يا تكه- توك كتابلاردا ادبي تنقيده توخونماميشيق منجه. بو زمينده يازيلميش يازيلار داياز آراشديرمالار، تفسير به رأي لر و شاعرين نه دئديگي يانه دئمك ايسته ديگي و مضموني تحليلدن و آچيقلامادان باشقابير شئي دئييلديرلر.
و ماراقلي سي بوكي بوتمل سيز و غير ادبي باخيشلار و آراشديرمالارلا ياناشي، تخصصي موضوع و مقوله لرده فتوالاردا صادر اولموشدور (- اما گرته برداري اسماعيل مددي كاملاً آگاهانه و تعمدي است براي همين نيز بدليل عدم پذيرش از طرف خواننده خود بخود از صحنه شعر معاصر حذف خواهد شد. ص 44 از كتاب نقد شعر معاصر آذربايجان اثر همت شهبازي(. قوزئي آذربايجاندا «صنعتكار قوجالمير»- ممد عارف «صنعت و ديل» و «صنعت يول لاريندا»- آغاموسي آخوندوف و باشقا بونلاركيمي اثرلر مدرن ادبي تنقيد دئييل، آرتيق رئاليسم سوسياليستي، ايچريك، ايدئولوژيك و اسكي سووثت دؤورو استه تيكاسي چرچيوه سينده شعره توخونان آچيقلاماديرلار داها دوغروسو. بو تنقيدچيلر هله كليشه وي، دگم ايدئولوژيك و آنلام چيليق، شووعارچيليق، افاده چي ليك (بيانگري) ائتگي لريندهدن قورتارا بيلمه ميشديرلر. اونلار هله شاعر نه دئيير، نه دن يازير (دئييل نئجه يازير)، بويورتما (فرمايشي و سفارشي) مضمونلار و قونولاري (يالنيز سوسياليزم له ايلگيلي) وورغولاماق، شاعرين نه بيليم وطن پرور، انسان سئوهر، نيك بين، صلح سئوهر و انقلابچي كيمي چيخيشين ديرلنديريب و باشقا گه نل قونولاردا يازماغي شاعره تكليف ائتمك دورومونداديرلار.
بوتايدا دا تنقيدين دورومو آز- چوخ و آشاغي- يوخاري ائله او دورومدادير. بورادك من گوردویوم و اوخودوغوم تنقيد اوزهرينده يازيلان اثرلردن اوچونو آد آپارابيلرهم:
1- شعريميز زامانلا آدديملايير، رحمتلي گنجعلي صباحي
2- تنقيدي آراشديرمالار، اوچ جيلدده، رحمتلي شاعر آلوون چاپ اولونماميش اثري.
3- سون زامانلاردا چيخان، «نقد شعر معاصر آذربايجان» موغاندان، همت شهبازي نين اثري.
«نقد شعر معاصر آذربايجان» تنقيد ساحهسينه و قونوسونا ياخين اولدوغو اوچون، باشقا يؤندن ادعالي باشليغينا گؤره، اونا اؤزهت (خلاصه) بير باخيشي و ياناشماني گرهكلي گؤروب، هر يؤنلو باخيشيمي بير آيريجا يازي و زامانا بوراخيرام. بو اثر گهنل ليكله، اوچ ساختاري تمل چاتيشمامازليقلا قارشي- قارشيادير:
1- ايلك اؤنجه تنقيدچي نين باخيشي كلاسيك هرمنوتيك (متنده، تك معنايا اينانج و مؤلفين به للي و كسين ايسته ميني (نيّتيني) آچيقلاماق) و اسكي زيبايي شناختي باخيشيدير (فورماني و ساختاري اونودماق، ديلي شعرده بير آراچ كيمي دوشونمك و ديل-ديشي (خارج زباني) ايمگهلرله (تصوير) آنلامي و مضمونو شعره يوكلهمك و متن- ديشي (خارج متني) دؤنوش و ارجاعدير.
2- ايكينجي چاتيشمازليق، يازيلماسينا گرهك اولمايان بيان چئشيتلرينين آچيقلانماسي، انسان و توپولوم، انسان و گرچك، انسان واويقارليق (مدنيت)، رئاليسم و باشقا مقولهلرين ايضاحيدير. بو قونولار «طلا در مس» كتابي نين بيرينجي جيلديندن كوپيه كيمي كتابا كؤچورولموشدور.
3- اوچونجو چاتيشمازليق، تنقيدچي نين بيلمهدن و دويغوسال ليق، وورغونلوق دويغوسوندان دولايي حب و بغض دان ائتگي لهنرهك، عاطفه واردات اوزهره، بير نئچه چاغداش شاعر ساييلماياني يئرسيز زيروهلره قالديرميش و باشقالاريني كسين ليكه (عدم قطعيت عصرينده) يئره چيرپيب و ادبي مجتهد مقاميندا اونلارين دورومونا فتوالار وئرميشدير. كتابين آدي و باشليغي گوزتوتار، آلداديجي و چكيجي دير. باشليقدا گلن «نقد»، «معاصر» و «آذربايجان» سئوزجوكلري تام كتابين محتواسينين ترسينهدير. كتابين ايچينده كيلر باشليغي احتوا ائتمه دن، ادبي تنقيد دئييل، يازارين فردي يوزوملاماسي، تفسير به رأيي و عملي و تحليلي تنقيدي دير. عنوانلا ايلگيلي ايكينجي سوروم، معاصر (چاغداش) سوزودور. شعرلرده باخيش و قونولارا اورنك گتيريلن شعرلر هئچ ده چاغداش دئييلديرلر. اوچونجوسوروم باشليقلا ايلگيلي آذربايجان سوزودور. آذربايجان سؤزو آرايا گلنده، ايستر- ايستهمز گونئي و قوزئي آذربايجان چاغداش شاعرلري و اونلارين شعرلرينين تنقيدي گوزله نيلير آرتيق. ترسينه اولاراق بوكتابدا تكجه گونئي شاعرلري، اودا هاميسي دئييل، بيرنئچه سي سئچيليب و شعرلري تحليل اولونموشدور. نه ايسه كتابين عونوانيندان اؤتوكده، كتابين اؤن سوزو توخونمالي و سوروم دوغوراندير. بو اؤن سؤز يازارين اوز دوشونجه و دئنه ييم پروسئسيندن سونوجلانمادان آرتيق رضا براهني نين (طلا در مس) كتابيندان بير آز ال گزدير ديكدن سونرا بير كوپيه كيمي كوچورولن يازي دير. و شهبازي قارداشيمين كتابي نين اورژينال ليغيني سوروملاميشدير. (كتابين باشقا قونولاري دا اوناتاي). بوندان باشقا بو اؤن سؤزون يازيلماسينا گرهك يوخدور. تنقيد و شعر آلانيندا گزيشن و بئلنچي بير تخصصي كتابلاري اوخويان حرفهاي اوخوجولار، بوقونو و مبحثلري اصلي قايناقدان (طلا و مس و بوطيقاي قصه نويسي) اوخوموشلار اؤنجه دن. بونلاري گوز اونونه آلاراق، بيان و باشقا قونولاري آچيقلاماغا، گوجلوشاعرلرين شعريندن دئييل، گونئيين ضعيف شاعرلريندن اورنك گتيرمهگي داها يئرسيز اولموشدور. تنقيدچي بو كتابدا هنري تجروبه و مدرن هنردن سؤز آچاندا بو پارچا شعري اورنك گتيرميشدير:
- «اووي/ ياد ائللي آتلارين ديرناغيندا دؤيوك ساوالان/ گويلوم/ اركين پارام- پارچا كؤنلوندن پارچا/ گويسوم/ گؤي مچيدين چالام- چالام چاتلاق سينه سيندن چاتلاق/ و صبريم/ تبريزين داريسقال كوچه لريندن داها داريسقال/ باريت قوخولو اينيمي هئچ ده دييشمه ديم/ آياغي چكمهلي/ بئلي قيلينج لي/ قارانليق گئجه لري يارماق/ و تانيش بير نفس آختارماق/ قولاي دئييل دوستلار./ (هادي قاراچاي)
و بو شعرله ايلگي لي تنقيدچي ميز بئله يازير:
- «وقتي شاعر با تصويرهاي ماندگار به بيان لحظهها و موقعيتهاي اجتماعي- عاطفي ميپردازد. تصورات او بخاطر رويكردهاي تجربي است كه دلنشيني و تأثير خود را بجا ميگذارد.»
دوغروسو تنقيدچي نين بو تحليلي يوخاريداكي شعرله ايلگي سي نه اولا بيلر؟ بوندان باشقا اونو مدرن هنري شعره اورنك گتيرمك تنقيد چي نين مدرن شعر اوزهل ليكلريندن يادليغيني گوسترمه يير دوغروسو؟ بو كيمي مقاله وي و بيان حرفيله يازيلان عادي نوشتاري متنه شعر دئمك اولارمي؟ شاعر بو متن ده آچيقلانماميش و دئييلمه ميش سؤز نه قويوب قالسين كي؟ اوزهل ليكله سون مصرعده سانكي مقاله سونوجلانميشدير. بو شعرده ديل آماج دئييل، بير آراج كيمي بيان ائتمهگه ايشله نميشدير. ديلده بير اولاي، بيان دا غريبه ليك گورونمهيير. ابهام سيز، شعريت سيز بير نثره اوخشايير داها دوغروسو. شاعر هله اورتاچاغ قهرمانلاري كيمي آت چاپير، قيلينج اوينادير و گئجه ني، بيليم، دوشونجه و آيدن ليقلا دئييل، قيلينج لا پارچالاماق ايستهيير. پل الوار دئميشكن: شعر رقص كيميدير، نثر يورومكدير.
شعر اؤز يئرينده اويناماقدير و بو اويناماق مقصدسيزدير و بيتن دئييل. اما نثر معين بير نقطه دن يورويوب معين بير نقطهيه چاتماقدير. ائله جه بو نثر كيمي. شهبازي قارداشيم «فرم شعر معاصر آذربايجان» باشليقلي ايلك بؤلومده آذربايجانين سربست و آزاد شعرينه بئله ياناشير:
- «شعر معاصر آذربايجان از حيث قالب داراي تنوع بسياري است. نكته جالب آنكه اين تنوع هميشه بدون هيچ نزاعي مورد پسند عامه!! واقع شده است. بدين معني كه هر جا شاعري دست به ابداع و نوآوري زده، در چگونگي و روند خود با سنگ اندازيهاي سنتي مواجه نگرديده است».
ايلك اؤنجه سوروم بو كي: هانسي تنوع و ابداع؟ ابداع يا نوآوري و يا یئني ليك نه دئمكدير؟ تكجه قاليبده (شعرين ديشاري فورماسي و هندسي شكلي) دييشيك ليك ابداع دئييل. شعرده ابداع بير دؤورون شعر آخيمي نين، شاعرانه باخيشيندا، شعر ديل و بيانيندا، ساختاريندا و مضمونوندا درين و سابقه سيز دييشيك ليك ياراتماق دئمكدير. ميشل فوكو دئميشكن دؤورون سؤزونو (سخن)
[1] دييشمكدير. حافظين غزل ده گوردویو ايش كيمي. حافظ غزلي يالنيز تعزل دن چيخاريب اونو اجتماعي، انتقادي و هنري جنبهلره يونلتدي. و يانيما كلاسيك فارس شعري نين ساختارين پوزدو و شاعرين وارليغا و محيطينه اولان شاعرانه باخيشيني دَييشدي (جزئي نگري). نيما اسكي قالبي پوزدوقدا، مضمونلاري ئيني لشديريب دييشديكده، شعرين فاخر و درباري ديليني، شعريتي ايتيرمهدن محاوره ديله ياخينلاشديردي و يا ناظیم حیكمت توركيه شعرينده ياراتديغي دييشيك ليك ابداع دير داها دوغروسو.
ناظیم حیكمت اؤز دؤورونون شاعرانه باخيش و ديل و بيانيني تمل دن دييشدي و بو يئني ليك تورکیه شعرينده هله ده سوروب گلير. و يا اوندان ائتگيلهنن شاملو. شاملو نيما شعرينين سينيق عروض وزني نيده شعردن حذف ائديب، سؤزجوكلرين موسيقي سيني قابارديب آهنگين و ريتميك بير ديل ياراتدي و ديلي باشقا جور فورمالاشديردي و نميا شعريندن تام فرقيلهنن، وزن سيز سپيد شعرين تمليني قويدو و فارس شعرينده بو ابداع و یئني ليك هله داوام ائدير. نهايتده ابداع، پوئتيك بيان، باخيش و استئتيكا سيستمينده درين و سابقه سيز دييشيك ليك دئمكدير. و آذربايجان چاغداش شعرينده هله كي بئله بير ابداع اؤزونو گوسترمه يييبدير و يالنيز شعرين قاليبينده و مضمونوندا سر بست ليك يارانميشدير. بونلاردان باشقا تنقيد و تنقيد چي بوشلوغوندا بيز دوغرو شعري سئچمكده، عامه ذووقونه (شهبازي دئميشكن) دايانمالييق يوخسا آييق- ساييق اوخوجوو دوزگون تنقيد معيارلارينا؟!
شهبازي باشقا يئرده يازير:
«در شعر آذربايجان قالب هنري و مبدعانه «سهنديه» شهريار سابقه تاريخي ندارد هر چندان اين اثر در وزن عروضي سروده شده اما تركيب بندي ساختاري آن بدون سابقه است. بنابراين بايد مثل هر چيز تازه سنت ستيز با برخوردهاي منفي مواجه ميگرديد. اما نه تنها اين كار صورت نگرفت بلكه ذهن و شعور مردم آنرا به عنوان يكي از شاهكارهاي ادبيات معاصر خود ميداند! يا منظومههاي باريشماز و منظومههايي چون «پروانه نين سرگذشتي» از م. شبستري، «عيسي نين سون شامي»- از سؤنمز، «عاشيقلي كروان» از مفتون اميني و «دووار پوئماسي» از محمدرضا لوايي هر كدام در نوع خود تازگيهاي هنري بر شعر معاصر افزودهاند و البته مورد استقبال نيز قرار گرفتهاند. زيرا ابداعات آنها با تكيه بر فرم و قالب شعري نبوده بلكه تلاش كردهاند همراه با ابداعات فرم، واقعيتهاي محيط و اجتماع خود را نيز بيان نمايند. به همين دليل نيز كفه محتواي آنها هميشه سنگين تر و پر جاذبه تر بوده است. و همين عامل جنبه زيبايي شناختي اثر را نيز جلوه هنرمندانه بخشيده باعث تثبيت آن در ذهن و شعور مخاطب ميگردد.»
من تنقيدچي ميزين بو پارچا يازي سينا توخونماقدا. بورادا آدلاري گلن شاعرلريميزه، اوزهل ليكله رحتملي شهريار و زهتابيه- كسين ليكله سايقي سيزليق ائتمك و يا اونلارين اثرلري نين اؤزلویونده اولان ديرين آشاغيلاماق ايستهمهدن، تنقيدچي نين بو قارما-قاريشيق و مضمون گرايي باخيشينا جيددي توخونماغيم گرهكير. يئرمي بيرينجي عصرده و يوز- يوز اون ايل مدرن شعرين يارانيشدان اؤتوكده و اوندان آشيري پست-مدرن شعر عصرينده شهبازي بديعي و شاه اثر كيمي ديرلنديرهن او بئش اثر داها چوخ سوروملودور. شهريارين زهتابي نين و باشقلارينين اثرلري پهلوي شووينيزمي نين استبدادي دؤورونده چاپ اولوب ياييملانمالاري تاريخي باخيمدان داها اؤنملي دير (هنري گوزل ليكلري اؤزيئرينده) و كيمسهنين بونا سؤزويوخدور. اما اثرلرين گرچك هنري ديرلري بو گون تنقيد اولونوب، آراشديريليب اينجه لنمه ليدير منجه. تنقيدچي ميز فورما (ساختار) و قالبين (شعرين هندسي و ديشاري فورماسي) فرقينه وارمادان، عروض و هئجا وزنلرينده (بووزنلرده بير دييشيك ليك و ئيني ليك باش وئرمهدن، سيمين بهبهاني نين كلاسيك وزنيده ياراتديغي ابداع كيمي اورنك اولاراق) يازيلان و يالنيز مصراعلارين اوزون و قيسالماسيني فورمادا ابداع كيمي ديرلنديرميشدير. اوجور آزاد قاليبده اؤنجهدن لاهوتي و باشقالاري يازميشلار داها دوغروسو. و بو اثرلري اؤز دؤورونده كي دونيا مدرن شعر ايله قاريشيليقلي توتوشدوراندا (عرب، توركيه، آوروپاو ..) اوندا بو اثرلرين مدرن اولوب اولمالاري داها آيدينلاشا بيلر. محتوي و اوندان فرقيلي معنايا گلنده، تنقيدچي نين آنلام چيليق (معنا محوري) و شعرده معين بير معنا آراماغي قاباريقجاسينا گوزه ديير، بو آز فرصتده بو كتابا بوقدر توخونماق منجه يئتر، بوگون چاغداش شعريميز بيرسئل كيمي آخماقدادير. بو سئل هله بولانيق اولورسادا، اؤزوايله داش، كؤتوك، تيكان، اوت، علف، كوپوك و چؤرچوب گتيريرسه ده، آخديقجا، گئت- گئده دورغونلاشاجاق و دوغروسو دورغونلاشماقدادير، دورولماقدادير. بو آخيمين ايچينده بارلانديريجي چؤكونتولر چاغداش شعريميزين زمينيني ياشيل لاديب، چيچك لنديرمكدهدير داها دوغروسو. من شعريميزين گليشمه سينه و ايرهلي سورمهسينه تام وارليغيملا اينانيرام و بو اينانج بوشونا دئييل، بير نئچه اورتاياش و گنج لريميزين شعرلريندن كؤكلهنيب، سونوجلانان اينام دير. ايندي ايسه شعريميزي انگل لهين عاميللره، قيساجا اولورسادا اشاره مله مقالهمي سونا چاتديريم:
1- بوگون شعريميزي انگللهين و اونو دوغالليقدان سالان عاميللردن بيريسي ذهن و ديللرين فارس قورولوش و فضاسينا قاپيلماسيدير. بوچاتيشمازليق كيمسهنين سوچو دئييل، يالنيز ايللر بويو پهلوي استبدادينين شووينيستي و آسيميله سياستنيدن دولايي يارامازليق و ملي ستمدن آسيلي دير.
2- آچيقلاما كيمي ایفادهلر (بيانگري و توضيح گري)! شاعرلريميزنه دنسه بيلمهدن اوخوجونون تخيل و يوزومونو اونودوب، اؤز نيت و پيامي ني بلكه اوخوجو باشا دوشمه يه جك سانيب، شعرلريني آچيقلاماق دورومونا گليب چيخاريرلار. بو شعرلرين بياني تصويري دئييل (البته ديل-ايچي تصوير) بيان حرفي دير آرتيق.
3- شعرلر يازيلاندان سونرا، شاعرطرفيندن ائديت و پرداخت اولونمورلار. شاملو دئميشكن «عرق ريزي روح» اولمور خام-خام چاپا بوراخيليرلار و شعرلرده آرتيق وحشی سؤزجوكلر، مصرعلر و حتي بندلر گؤزهچارپير. منجه شعر يازيلاندان سونرا، اوناوورغونلوق حسي، شاعرين تنقيدي باخيشينا و شعرين نوقصانلارينا پرده چكير. بونا گوره، شعر يازيلاندان سونرا قيراغا قويولوب، سونرالار شاعر بير اوخوجو كيمي و تنقيدي باخيشيلا اونو صاف چوروك و پرداخت ائتمهليدير.
4- توركيه و آوروپا و گه نل ليكه دونيا شعريندن يامسيلا كيمي ائتگيلهنيب يارارلانماق. و ياشاماديغي فضالاردا و او ياد فضا و محيط لرين اشيالاريندان يارارلانيب يازماق.
5- آز و دايازجاسينا مطالعه ائتمك، چوخ يازيب، آز اوخوماقلار و تلم-تله سيك شعر يازماقلار. بعضاً بير گئجهده بئش-اون و يا 60-50 شعر!! يازان شاعرلره راست گليريك. سانكي شعر يازماق اختياري و آگاهانه دير و هر دورومدا ال وئريشلي دير!! حال بوكي شعرين يارانشيي شاعرين ايسته ديگيندن آسيلي دئييل.
6- شعرلرين تقطيع لري (بؤلمه)، مصرعلرين آنلاميلا اويغون دئييل و بوقونويا آيريجابير مقاله ده ياناشاجاغام.
7- تام اؤز دوغما كولتور و ادبياتي ميزدان و كوكوموزدن قيريليب، پست مدرن و نه بيليم پسامدرن ياد كولتورو ادبيات فضالارينا قاپيلماق (كاش بونلاريدا دوغروجاسينا باشادوشه بيلسهيديك) و بونون سونوجو، شعريميزين دوغماليقدان دوشمه سي و اؤزتوپولوم و خلقي ميزدن آرا آشماسيدير. و بونون ترسينه تام كلاسيك و اسكي فضا، باخيش، ديل و قالب و وزنلرده يازيب تكرار و كهنه ليگه اوغرايانلار و چاغين شعريندن گئري قالان بير تعداد ياشليلار و حتي بعضي گنج لرده آز اولماميشلار.
8- پيامي (كيم ليك، اينام، فمينيزم، ايدئولوژي و باشقا مضمون لاري) شعريتله دئييل، آچيقجاسينا شووعارچيليقلا سسله نديرمك و شعري شووعارا چئويرمك.
9- تابو و بوت ياپمالار (ديري و يا فوت ائدنلري) و اونلاري ساوادسيزجاسينا زيروه سانماق، اونلارين چئوره سينه قوتسال هاله چكمك و اونلاري تنقيد ائديلمز سانماق و اوز ياراديجيليغيندان غافل اولوب، اونلارين ايزلر ايله سورونوب يازماق.
10- جوشغو-عاطفه و ارادت اوزهره و مورود- مورادچيليق اوزهره، شعرلري گوز يومولو آلقيشلاماق.
11- تنقيده قارشي، دوزوم سوزلوكله قابارماق، تاب گتيرمه مك و دنيله مه مك.
12- و ان اونملي انگل و چاتيشمازليق، سادهجه يازيسال (نوشتاري) دوغال ديلي ميزين گرامر، نحو و ساختارين ياخشي اؤيرهنمهدن و باشا دوشمهدن شعر يازماق. منجه بيرشاعر اؤز دوغما آناديلي نين معيار و متعارف گفتار و نوشتار ديلي ني بيلمهدن، ديلده نئجه بير یئني ليك، اولاي و بيان دا غريبه ليك يارادا بيلير، باش چيخارماق چوخ زور؟!
يورولماياسينيز، مني دينله ديينيز اوچون اولدوقجا منتدارام.
تبريز- 2008 .
.
_________
.
[1] - صورتبندي دانايي دوران