بایقوش
یئنی ادبیات آنلاییشینا دوغرو
سحرين ماويلری
عليرضا ذيحق



ح.ر . سحرين ماويلر آدلی شعر مجموعه‌سی‌نين 65- اینجی ايلده ياييلما خبری، اولدوز كيمی نه قَدَر سس‌سيز آخسادا او قَدَر آرتيق پارلادی و آذربايجان ادبيات سماسيندا يئنی بير آيدين‌ليق و جانلانما يا چئوريلدی.

فيكيرده و دويغودا تام بير دَييشيك‌ليك، باجاريقلی تكنيك و فورم، گؤزل، جانلی و الوان تصويرلر، اونون صنعت و ياراديجيلغی‌نين گؤزه چارپان ايلك خصوصيت‌لريندن اولاراق، بيز بو شعرلرين آرديندا دوشونجه‌لی، آييق، درين ايلهاملی و اينجه دويغولو بير قادين شخصيتی ايله ده تانيش اولوروق. بو قادين‌ليغين سرين و گئنيش كؤلگه‌سی‌، تكجه اونون جسارتلی ليريكاسيندا يوخ‌، بلكه باشقا جهتلی شعرلرينده ده اؤز اُبرازينی يئر-به-يئر تمثيل، تشبيه و استعاره شكلينده بيلديرير.

"ماوی گؤيلر چارشابلارين آچان زامان"، "دريالار اوسكويه دولمايان كيمی"، "آغزيمداكی ساققيز سئوينجيم"، "قان رنگين گؤسترمز دونومو گئييم"، "قاشی دوشموش اوزوگومو" و داها آيری ميصراعلاردا گلن بئله‌نكی تشبيه‌لر، تكجه قادين احساساتيندان چاغلانا بيلن ادبی بديعی تصويرلر اولا بيلرلر. ايجتيماعی موناسيبت‌لره ياناشماق، دؤورون موعاصير طلب و چتين‌ليك‌لرينه توخونماق و آچيق گيزلين دردلری دويوب قانماق، بيليك و آييق‌ليقدان آسيلی اولماقلا برابر، او نيسگيل و دردلری ادبی–بديعی بير شكيلده جسارتله يازيب بيان ائتمك، صنعتكارين داها آرتيق بير وظيفه‌سينه چئوريلمه‌ليدی و "سحر"ين پوئزياسی حتتا او آنلاردا كی شاعير، حياتی‌نين لاپ خصوصی و محرمانه جهت‌لريندن سؤز آچير، بو آغير و چتين ايجتيماعی وظيفه‌يه صاديق قالاراق، اومود وئريجی بير واقيف‌ليك‌له اوخوجویا ياناشير :

سارسيلماز داغلارين ذيروه سين دئديم،
ديزلريم يورولوب بوكولن زامان.
لحظه‌لر اوستونه
گئجه‌لر بويو
ظولمت قارقيش كيمی تؤكولن زامان:
صاباحين، گونشين جلوه‌سين دئديم.
سئوگينين گؤروشه گلمه‌سين گرك
هاچاناجان دئمك؟
هاچانا قدر؟

بو آييق سالماق‌ليق و خلقين مينلرجه آدسيز، سوسموش و گيزلی كدر و غم‌لريندن حزين–حزين سؤز آچماق نهايتده اوجا بير فرياده دؤنور:

سارالدی غصه‌دن اوزلر، آغاردی يول دؤين گؤزلر
نه لازيمدير حزين سؤزلر، "سحر" فرياد اولان يئرده


بو اَلده ائديلميش واقيف‌ليك‌دير كی آزاد ائديجی ديناميزم‌لره جان و گوج وئرير و "كؤرپه اَللرين بارماقلاريندا، قان قوروياندا" و اونداكی "ماويلر قارالير، دان اوزاقلاشير"، "آد آرزوسون سينه‌سيندن كؤهنه نيشان كيمين درن، عشقی قبله ائدن ايگيت، گونش يولون گئدن ايگيت"لر بسله‌نيرلر. صنعتكارين موعاصيرليگی و دؤوره اويغون اولان بير ديلی مهارتله بديعی ياراديجی‌ليغيندا ايشه آپارديغی، اونون ليريكاسينا داها دَيَرلی بير گؤزه‌ل‌ليك و يئنی‌ليك وئرير.

... پولاد تك اراده،
بير شوشه گولاب كيمی ساده انسان
ديله‌ييرم.
پاساژ قاباغيندان، پاساژ قاباغينا چاتماق،
ساوالان داياناجاقلی ياشاماق،
چتين يولا يولداش ديله‌ييرم.
چتين يولا
يولداش ...

"زامان يوكو كوره‌گيمده" دئييب، "صاباحين يولو هارداندی؟" سوران شاعيرين "پاساژ" كيمی بئله‌نكی اُبرازلاری ايشه آپارماغی، هئچ ده تصادفی دئييل بلكه بونلار بوتونلوك‌له، موعاصير طلب‌لری دويوب قانماقدان ايره‌لی گلن بير آغير ضرورتين نيشانی كيمی قييمت‌لنمه‌لی‌ديرلر. ايجتيماعی سمبوليزمين تأثير گوجو و آرادا سيرا دا گؤرونن سوررئاليزمين ايری و قانلی دامار لاری، ماويلر مجموعه‌سينی داها زنگين‌له‌دير. نئجه دييرلر شاعيرين ياراديجيليق دونياسيندا اَن سيرلی، تعجبلی و دهشتلی اولان ايشلر و اتفاق‌لار، ائله بير عادی و حقيقی ساياقدا جيلوه‌له‌نيرلر كی بو آرادا تكجه شاعير ايلهامی و ايلهاما باغلی‌ليق‌دير كی او اَل چاتماز و سِحيرلی دونيالارين "زامان توزونا" بورونموش قاپيلارين بيزيم اوزوموزه آچيری:

گئجه‌دير...
باخيرام آی باجاسيندان
باشقا بير ماوی گؤيه
اوردا دا وار ائله بيل:
گئجه يوردون قانا دؤنموش دنيزيندن
نئچه بير غملی بولود،
چنلی داغ،
قانلی سؤيود.
گئجه‌دير ...
باخيرام آی باجاسيندان
باشقا بير ماوی گؤيه

سربست شعر لرده ريتميك بير وزن و كلامين موسيقيايی ظرفيت‌لريندن باجارديقجا بهره‌لنمك، تكنيك و فورما جهتيندن "سحر"ين شعرينی داها اوستون بير سويه‌يه قالديرير:

ياخينلاشير
ياواش-ياواش
يانار داغا ياناشماقيم،
ياناشماغين،
ياناشماقلار.

"سارالان گولو، بيچيلن ديلی" و "قفس آدلی لانه‌نی نئيليرم" سؤيله‌ين شاعير "يئنی غربته قووشوم گئديم" دئسه ده غربت پنجه‌سينده ده وارليغين بوغولان گؤرور. آخی شاعير دئميشكن گئجه‌دير و بو گئجه‌ده:
"شيرينلر آجی‌دير، هرنه وار غريب
لحظه لر لاپ اوزون
ديلك لر سورگون
اولدوزلار اوزونه چئويريب بؤركون ..."

آمما نه غم كی ظلمت‌دن زارا گلن و اوره‌گينی كدر اوزن شاعير صاباحا اينانير، اؤزوده بؤيوك بير ايناملا:

تك قاليب ظلمت اَلينده، باغيريب سوسما "سحر"
چكيلر جهد ائله‌سك آيری مداره گئجه‌لر

15/5/67- تهران
.

__________

.

ماويلر-حميده رئيس زاده (ح.ر. سحر)، بيرينجی چاپ 1365 انتشارات فرزانه- تيراژ 500نوسخه

www.zihagh.com

0 Comments: