بایقوش
یئنی ادبیات آنلاییشینا دوغرو
سسي باتمايان گونش
جعفر بزرگ امین
.


ايللر اؤنجه‌دن، تبريزين شعر درنكلرينده تانيش اولدوغوم- عزيز قارداشيم، محمدرضا لوايي، بوگون چاغداش ادبياتيميزين گليشمه‌ سينه و مدرنل‌شمه‌ سينه دوغرو، تام وارليغيلا چاليشان اؤنجول‌لردن بيريسي اولموشدور داها دوغروسو. لوايي گئنيش تخيل‌لو، اينجه دويغولو، درين دوشونجه ‌لي و مدرن باخيشلي بير شاعيردير. ايلك اؤنجه شعر ياراديجيليغیندان بير نئچه اورنكي دينله ‌يك:
بير ايزيم آي
بير ايزيم گونش
چيگينمده كاينات آدلي لش
دورت يان
ييخينيتي دوشموش آياقلاريما
سيچرات قانادلاريني انسان
چاخديرديغيم شمشك لردير يوللار
خنجردير يوللار

يا:

تانري‌نين نازيندان
بيرده نه دوشدو يئره
قادين اولدو
هله‌ نار اوزو دوشسه يدي....

يا:

هله ده باخاجاقسان
باخيشين
ائیواندان
شعر سيلكه ‌له ‌يير
اوستومه

یا :

هئي نسيمي بابا
اوشويور‌م
دونيا سويوقدور
چك اوستومه دريني
خاطيره‌لرين
ديشيمين ديبينده
قاليبدير.

و:

فيكيرلريم اولدوز- اولدوز
يانيب سؤنور
گوزلريندن
دولچا- دولچا
جكدييم اوفوق‌لار
ال اوزومو سرينله‌ تمه‌ سه
نه وار؟

و:

قيوربلير بورولقان آغزيمدا
گئجه تيكه كيمي قاليبدير بوغازيمدا
آچيقلانير شعريمده دؤيونله‌نن دونيا
بو دونيادان يوللار، چاي‌لار، كروان‌لار كئچير.

لوايي چاغداش ادبياتيميزين قورونماسي و گليشمه ‌سي اوغروندا چئشتيلي آجي - آغريلارا قاتلاشاراق، بير نئچه شعر توپلوسو، اؤيكو و رومان و نئچه - نئچه سياسي - ادبي مقاله‌لر ايله بير پروفسيونال و جيددي ادبياتچي اولدوغونو ثبوتا يئتيرميشدير. لوايي ‌نين شعر ياراديجيليق گئديشي دوز و مستقيم بير خط دئييل، باشلادیغي نقطه‌دن بو گونه ‌دك يوكسه ‌ليش منحني ‌سيني طي ائتميشدير. لوايي ‌نين شعرينده، سؤزجوك و سؤزجوكلر بيرلشمه‌ سی گنل ليكله يئرلي - ياتاقلي، شاعرانه و محكم يئرينه دوشموشدور:
ايندي
قلمي گوتوره‌جه ‌‌يدم
شهر
چيبان كيمي
سوكوله‌جكدير

بيان تام تصويري، ابهام‌لي و استعاره ويدير. شاعر چيبان سيمگه‌ سيله، عفونتلي توپلومون، تام بير چيبانا دونموش دورومونو گوزاؤنونه چكير و قلمي‌ني بير جراح پيچاغي كيمي بو چيباني دئشيب (قلمين رسالتي ‌نه اشاره ‌دير) توپلومو ساغالتماغا قوللانديرير. يا :

اللريم بوش قاتار كيمي
آخير كاغيذلاردا
سوكيمي
بارماقلاريمين اوزريندن
آخير اوخوجولار.

شاعير یئني تصوير و بيان‌لا مؤلف يا يازارين دوشونجه و متنيندن دوغان و يارانان اوخوجونو دئمك ايسته‌يير.
لوايي‌نين شعرلري‌نين سطيرلري دؤيونتولو، مصراعلاري ايلديريم ساياق چاخماقدا و سانكي چيلپاق الكتريسيته سيمي كيمي، جرقه وورماقدادير. هر آن بير بيرينه توخونوب، اوخوجونو بيرآن دوتوب، ايلك اؤنجه هنري لذت حسي (یئني فورما، ديل اولاي واويونلاري) و آرديجا دوشونجه شوكو وئره‌ رك، مخاطبين تاريخي و قيش يوخوسونو پوزور:

آيلا، گونش حب كيمي آتيلدي هر ساعات
خسته خانادير حيات
بير بيريميزه درد اولدوق
تانريلارا درمان
خسته دوشدوك بو سئودادان

يا:

سن
ساقين تانريم ساقين
كايناتي قورو محكم
سملي گوبلكدير
یئر كوره‌سي
ديئيره‌م ها، ديئير‌م.

يا:

قینیمدا ازيلير باشليغيم
اما يئنه يارالاريمي مرهم باسيرام يارالارينيزا
يارادان يارالاريني توكدو بيز يارانديق
چوزه چيبان كيمي داريشدئق اوز گوزوموزو
مين كره ساتيلديق دوزدن دوزه...

لوايي‌ نين شعرلري‌نين بير چوخونو دريندن سئيرائتديكده، يئني دوشونجه ‌لرايله عجين اولموش فورمالار و ديل اويونلاري بول- بول گوزو اوخشايير. شاعر بو گونكو تراژيك دورومدا ياشايان انسانين آييق وجداني و بوغازي کيمي، يئر كوره‌سيندن و بشريتدن غافل اولوب، يالنيز گوچ سينيرلاريني قورويان گوج تانريلارينا خطاب هشدار وئرير:
من حاضيرام
دنيله‌يير‌م توفنگ لوله ‌سينده
اولايان تاريخي
بويور سينه ‌مي بويور
او آخشام من اؤلنده
یئللر دايانسادا
ال - قولون اسه جكدير

لوایی نين شعري ‌نين لحني، چاغیمیزین انسانی نین بوغازيندان چيخان، بلكه‌ده چيخا بيلمه ‌ين آجي، ايتي و حيزلي لحني ‌دير. بو شعرلرين لبه ‌سي و مقطع ‌لري گنل ليكله‌ ايتي و سيوريدير و اوچوروم لبه‌ سي كيمي قورخونج. اوخوجو سطيرلري دينله‌ ينده سانكي اوچاقدا اوزاي قويولارينا دوشوب، چيخير. و بو قويولار لوايي ‌نين شعرينده دوشونجه و آييليش قويولاريدير:
قورخما
نه بومبا سه‌سيدير
نه‌ايسه بير يئرتيجي ژنرال‌لارين هوسي
يولو تيتره ‌دن
ايزلريمدير
نفسيم
بودونه داليداكي كورپولري
توكه- توكه گلير
قاييديش آلـله‌ ها قالدي
گؤي بير يالان خيالدي
گويو بورك قويوب باشيما
تورپاغي آلديلار.

يا:

هئركول يئركوره ‌سيني
توللاسادا اوستومه
وئجيمه دئييل.
آه پوشكين
بو دوئل اولدوره‌ جك بيزي
هايدي ماياكوفسكي
اؤلوم آلما كيمي يئتيشيبدير.
قيوريلير بورولقان آغزيمدا
گئجه تيكه كيمي قاليبدير بوغازيمدا
آچيقلانير شعريمده دؤيونله‌ نن دونيا.

لوايي‌نين شعرلرينده گوزله‌نيلمز صفت‌لر، قيدلر، تانيش سيزاليقلار، اوخوجونو شاشيرديب اونا هنري داماق و لذت وئرير:
اؤنجه ‌دن
پلانلانميش جنايت‌دير
گوزلرين
نه بيليرلر
سئوگيني موز كيمي
سويوب ييه‌نلر!
دونيا اته‌يیندن آسلاناجاقدير
يئتيم اوشاق كيمي!
اودور آرشيولري دولودور باغيرتيميزدان
اودور داغلاريميزي چكيرلر عدلیه يِه
چايلاريميزي دالدا- بوجاقدا بوغورلار
اوشاقلاريميزي دليله نديريرلر ديللرينده
انسانلار
تير- تيليف ‌دير
دونيا پُست ‌مدرن يازار كيمي
قاييدير كئچديي مداري
انسان پوهره ‌له ‌نير اوز بوداغيندا
انسان دن سپيلير بو شوخوملوقدا

وبئله گوزله ‌نيلمز صفت‌لر، فعل‌لر، تشبيه‌لر و سؤزجوكلر بير لشمه‌سي گوزل و یئني سوررئاليستي فضالار و تصويرلرده، اوز‌ل بير ديل و بيانلا ايشله ‌نميشلر.
لوايي ‌نين شعرينده فورما وحشي‌ دير. كليشه وي دئیيل. هيچ قالب و شكله سیغیشماییر. اؤنجه ‌دن دوشونولوب یازیلمامیشدیر.محتوي دگرديسي تاپيب فورمايا و شكله چوريلميشدير. باشقا سؤزله محتوي ذهن آخيميندان دولايي، شاعر بيلمه‌ دن، غير ارادي اولاراق، وحشي جه سينه فورمايا دؤنموشدور:
عوصيانيم دير
اونونچون
هراؤلكه ‌ده
بير بايراق اسير
قادين‌لاريميز كانگارو كيمي
قارين‌لاريندا
داشيير وطني
بعضا ده عوصيانيم
عصمتي تالانميش قيز
ميليون ايلدن سونن اولدوز
نفسیم سنین الينده ‌دير
موبايلين كيمي
هاچان ايسته ‌سن باغلاناجاقدير
هاچان ايسته‌ سن آچيب
مني دينله ‌يه بيلرسن


مكتب‌لرده، بئيين‌لر
گيردكان كيمي چالينير
خسته‌خانالاردا قادين‌لار دوغماييرلار
اريك كيمي چرده‌ك‌له‌نيرلر.


اعتراف ائديره‌م
من يئر گويله دويوشدوم
امما باخيشلارنيلا د‌ؤيوشمك
يیخدي مني گئجه ‌لري سويدوم قاپينيزدان
گوندوزلري پتي‌ چكيب اوستومه
اوزانديم قاپينيزا
گونش‌لري پورتاقال- پورتاقال سويوب
وئرديم قاپينيزدان كئچ‌نلره

بوسيطرلرده، شكل محتوا ايله اويغونجاسينا بيرلشميشدير و بيربيرينه آيريلماز دورومدا يئديرديليب جوشلانميشدير؛ بير آلياژ كيمي و چئشتيلي يوزوملار بو سيطرلرده گيزلنمشيدير. باشقا اورنكلر:

آجي‌ چاي آجدير
قارني كوره يینه
ياپيشيب
آت داشقالاري ايزلري بئلينده بللي
بو داغدان
او داغدان
آخاردي مين اللي

لوايي‌نين شعرينده شكل و محتوي بير لشمه‌سي ويالنيز فورمانين (ذهني فورما) قاباريليب ديرچلمه‌سي داها جانلي و گوجلودور. چاغداش شعريميزين كئچيد وسيناق دوروموندان دولايي هئچ بير معين ادبي آخيم و مكتبه ييه ‌لنمه‌ دن، لوايي و باشقا شاعرلريميزين شعرلريني اؤز‌ل بير ادبي آخيم و مكتبه محدود ائتمك اولماز و بو گون تام ادبي اخميلارين ايزي اونلارين شعرينده گورونمكده ‌دير (رئاليسم، رومانتيسم، سوررئاليزم، مدرنيزم و پست مدرنيزم‌دن توت، شووعارچليغا و ...)
لوايي‌نين شعرلري گنل ‌ليكله اؤنجه ‌دن پلانلانماميش و دوشونولمه‌ ميش دورومدادير داها دوغروسو و شاعرين ابدي سوسقونلوق آنلاريندا ايچدن جوشما ذهني آخيمدير. بونا گوره ده شعرلرينده كسين ‌ليك و اوز‌ل فورما يوخدور. لوايي ‌نين شعرلرينده گوجلو رومانتيزم، ليريسم، مدرن و پست مدرن و حتي رئاليزم فضالاري آيدينجاسينا گورونمكده ‌دير. بو ايزلر شاعرين آني شاعرانه دنه‌ ييميندن. اونون پسيكولوژيك حال لاريندان آسيلي‌دير. منجه بو گون هئچ شاعري اوزل بير فضادا و قونودا يازماغا و ياراتماغا زورلاماق منطقي دئييل، آرتيق اؤنملي اولان چاغين و زامانين روحو اونون شعرينده دؤيونمه‌لي، يئني و اوز‌ل و فرقلي باخيشي، ياشاديغي ملي دورومونو تصويرائتمه‌سي، اؤزونه اوز‌ل اولاراق شاعرانه ديلي و چاغداش و گون اشيا و بياندان يارارلانماسيدير. بونلاردان باشقا شاعرين شعرينده، ملتي ‌نين و توپلومونون ملي روحونون نبضي، زامانين گلوبال (ائوره نسل- جهاني) روحويلا اويغون دؤيونمه سيدير. اوخوجو بو آخميلار ديشي متن‌دن ايلك اؤنجه هنري لذت آلمالیدير و فورما پيشگين وكمالا چاتميش اولورسا معنا و پيامي اوخوجويا كوچوره بيلر داها دوغروسو. اورنک اولاراق لوايي ‌نين "درد"، "گونلر يوماغي"، "شمشك ‌لردير بوللار"، معنا و فرم قورولوشونا (ساختارمعنايي و فرم) ييه ‌له ‌نرك، اونلاردا پيام و دوشونجه و فورما قطعيتي اولاراق، اوسچولوق (عقل‌گرايي) و نخبه‌ چيليكلري اوزه‌رينده، مدرن شعر اوز‌ل ‌ليكلرينی داشبيرلار منجه.. شمشك‌لردير يوللاري دينله‌يك:
بير ايزيم آي
بير ايزيم گونش
چيگينمده كاينات آدلي‌ لش
دورت يان
ييحنيتي دوشموش آياقلاريما
سيچرات قانادلاريني انيسان
چاخديرديغيم شمشك‌لردير يوللار
خنجردير يوللار
سيچرا انسان سو كيمي
سرينلت اوره‌ييمي
شاللاق چك يوللاري بئليمه
ميل كيمي داغلا يوللاري
داغ چك ديليمه
هر شئي بوشونا وار
اما كسگين‌ليك‌دير يوللار

اوز‌ل‌‌ليكله شاعر سون سيطرده آچيقجاسينا يوللارين قطعيتي‌ ني وورغولايير.

منجه بو شعر لوايي نين ان گوجلو و اوغورلو شعرلري‌نين بیريسي‌دير. بو شعرده ديل-ايچي تصويرلر (بير ايزيم آي/ بير ايزيم گونش/ خنجردير يوللار/ چاخديرديغيم شمشك‌لردير يوللار- شاعر اگر يازسايدي بير ايزيم آيدا/ بير ايزيم گونشده/ خنجر كيمي‌دير يوللار،اوندا اسكي واؤنجه ‌لرده يازيلميش ديل- ديشي تصوير اولاردي و يئني بير ايش گورمه ‌ميشدي داها دوغروسو) و گئنيش تخيل‌ ايله شاعر انسانين گوجونو تانري گوجونه يوكسلميشني دئيمله ديئيل، تجسم‌له جانلي تصوير ائتميشدير. يول‌لار تصوير و استعاره‌ دن آشيب بو شعرده اسطوره ولي بير شخصيت و ماهيت قازانميشدير داها دوغروسو.اما گوزلرين دوغوم گونوم شعري قورولوش سوزدور، متن شناوردير، اوندا معنا و فورم كسين‌ ليیي يوخدور. اوندا ساتيريك بندلر یئرلشمیش شعرين ديلي، شعريتين اينيرمه ‌دن محاوره‌ ديلينه ياخنيلاشميشدير. اوسچولوقدان خبر يوخدور. هر شئي نسبي‌دير... چئشیدلي تضادلار گوزه چارپير. ظاهيرده چوخ بندلر و حتي سطيرلر بير بيری ايله آنلام و دويغو ايلگي‌سي يوخدور. اما سؤزجوكلرين و سوزجوك بيرلشمه ‌لري‌نين ظاهيري معنا و اوز قاتلاريندان اؤته ر‌ك، شعر انسانين سؤردوگو تاريخي و گوند‌م حياتي‌نين تضادلارلا دولو يؤنلريني آچيقلامادادير. سايديغيم مؤلفه و اوزه ‌لليكلر اوزرينده، گوزلرين دوغوم گونوم پست مدرن شعر اوزه‌ل‌ليكريني داشيماقدادير. بيرابر متنيدير(اوستون متن يا hiper text). نه باشلانيشي و نه سونو وار. شعرين سون بنديني دينله ‌سك، اونون يئني‌دن باشلانيشيني دوياريق:
ياني
ائله‌ جه اؤلموشم
ياغمورو دينله ‌يه نمير‌م؟!
ياغمور
ياغمور
ياغمور
دايان دور
شعرين واختي دير.

نيما دئميشكن، بو شعر بير آخار چايدي، هاراسيندان ايسترسن سو گوتوره بيلرسن. "گوزلرين دوغوم گونوم"، اسطوره ‌لره دؤنوشو، نخبه چيليكدن اوزاقلاشماسئ سانكي پارادوكس‌لاردان دوغولوب، پارادوكس فضا، مكان و دوشونجه ‌لري عكس ائتديرمه ‌سي اونون بير پست مدرن شعر اولدوغونو داها گوجلنديرير. بو شعر معمالي و باشي باغلي بير متني كيمي اوخوجونون ذهنينده سوروملار توره‌ده‌رك، وارليغي قوردلاییر و اوخوجو اوزو، اوز يوزومويلا غايب معناني آختاريب بولور. بو شعرده كئچميش اسكي متن‌لرين اوخونوشو اوخوجونون گوز اؤنونه چكيلير و اوخوجو زامان آخيجي ‌ليق و سيالت ينيده غرق اولاراق، سانكي خلقي نين ازلي و ابدي فاصله‌ سيني شاعرانه و اسطوروي بير فضا و دورومدا ياشايير و بو پارادوكسيكال فضا و دويغولار ايچينده اوزونو و ياشامي یئني‌دن سئیرائدير، اؤزونو تاپير و تانييير و هارادا هانسي جايگاهدا اولدوغونو دوشونور. باشقالاري‌نين ‌دا ياشايش دورومونو ياشیيا بيلير. اورنكلر:
پازين گونش داشيني
چيرپديم كولگه‌لي اوزلره
لوركانين گوللـه ‌لنميش گؤوده ‌سيني
قويلاديم خوجادا
پل الوارين سونسوز كوچه‌ سيني
سردیم آياق‌لاري‌نيزين آلتينا
هيوزون وطن سئوگي ‌سيني
قلمه تكيديم
قاپيما آه پوشكين
بو دوئل اولدوره ‌جك بيزي
هايدي ماياكوفسكي
اؤلوم آلما كيمي يئتيشيبدير
يئه قورتار
هئي نسيمي بابا
اوشويور‌م
دونيا سويوقدور
چك اوستومه دريني
نظامي‌ ني دوغان قورد
قوي گؤيشه ‌سين مني

يا:

گوزلري‌نيز
چالديران معركه‌ سي
كربلا ميداني
قاراباغ اسارتي
گوزلري‌نيز
گونئي و قوزئي حسرتي
بوغازيم داوود
دوداغيم خضرين باليغي
بير گوزوم
موساني قورتاران نيل
منلييم يئددي ميليارد من
قالاني سنسن
قالاني اوزوم
اوزلويوم

"گوزلرين دوغوم گونوم" شعري پلي فونيك بير متن اولاراق، تام انسان ديرلريني و انسانا عايد اولان حاقلاري، انسان اوزگورلويونه اينام بسله ‌ين ايدئولوژي و دين‌لر و ياشاما انساني باخان و ده ير وئر‌ن مرام و مسلك اؤنجول لري‌نين سسي شعرين دموكراتيك فضاسيندا دويولور. و باشقا يؤندن شاعرين ائورنسل باخيشي و ملي روحويلا، زامان روحونون ان معنالي وگوزل بيرلشمه‌ سي‌نين دؤيونتوسو اوخوجونون روح و دوشونجه دامارلاريندا دؤيونور منجه:
عوصيانيم ديریدير
اونونچون
هر اولكه ده
بير بايراق اسير
عوصيانيم ديريدير
اونونچون
هر انساندا
بير اورك دؤيونور

بو عوصيان سينيرسيز بير عوصياندير. بو عوصيان زامانين روحو و دويونتوسودور.. و بونونلا ياناشي:
بوغازيم
آفريقادا جاز
آذربايجاندا ساز
قونويادا قره ني
نم‌ هارادا ترومپت

و

هئی نسيمي بابا
اوشويور‌م
دونيا سويوقدور
چك اوستومه دريني (ملي روح)

دبين شاعرين ملي روحويلا هئچ قارشي - قارشييا دئييل. هر اؤلكه، هر ملت اولورسا اولسون يئني نسيل كئچميشده ياشايان بابالاري‌نين گليشميش و متّرقي دوشونجه و داورانيشيندان قيدالانماليدير و اونا احتياجي وار. منجه بو ايكي روحو اويغونجاسينا بيرلشديره بيلن شاعر (ملي روح+ زامان روحو) بير آوانگارد شاعر آدلانا بيلر و بئلنچي شاعرلريميز بوگون آذربايجاندا آزدير. گوزلريم دوغوم گونوم شعرينده اوز‌ل‌ليكله ساتيرا (طنز) يئري گلديكجه شعرين توخونوشوندا يئرينه دوشموشدور. اورنكلر:
يازيق «تبريزلي شمس»
بازار آغزيندا
پاساژا چئوريليب‌دير.
مولوي باتيب قاليب بوغازيمدا
آراييب آختارماغا ديمز.
ماياكوفسكي ‌نين انتحاري
لوايي ‌نين ناهاري
- باخ بو قبير لوايي ‌نين‌دير
- هله او کيمدير
- بير شاعر-
- شعردن چورك چيخماز آخي
- عاغلين اولسون يولداش
- عاغليم اولسايدي شاعر اولمازديم!
سئوگيني موزكيمي
سويوب يیيه ‌نلر
حياتلا مئيرتلاشماغيم گلير.
قاضي‌لار كراوات كيمي
تئز- تئز ديشيليرلر
آي پان
گونش پان
اولدوز پان
بيز پان

بوساتيرادا سانجان بير لحن ايله آد ياخماغا اشاره ‌دير.

آيلا گونش حب كيمي آتيلدي هر ساعات.
مدرن هيكل
يوندوم سندن
هيكل يوندوم
مدرنليكدن
لوايي ياديمدان چخيدي

شاعر انسانين كيم ليگي‌ني ايتيرديكده، اوزوندن ياد قاليب، اوگئي مدرنيزمه قاپيلماسيني يئني فورما و بيانلا تصويرائدير. مقاله‌نين باشلانيشيندا لوايي ‌نين شعر ياراديجيليغي‌نين دوز بير خط دئييل، يوكسه ‌ليش منحني سيندن سؤز آچمئشديم.
لوايني ایلك شاعرليك تجروبه‌ سي اولان «درين لييمدي دنيز» شعر توپلوسوندا هله كلاسيك غزل و آشيق شعري فورمالاريندا (قوشما و گرايلي) گزيشيب بونلارلا ياناشي سربست و نيما شعري قاليبنده، سيناق و مشق دوورانيني كئچيرير و هله اوزونه اوز‌ل و فرقيلي شاعرانه باخيشا ييه ‌لنمه ميشدير. (بوغزل وقوشمالاردا يئني تصوير، مضمون و تركيب و تعبيرلر اولسادا آرتيق هامان كلاسيك فضا، قالب‌ده‌ديرلر)، بو كتابدا لوايي هله مدرن‌لشه بيلمه‌ ميش اما بعضي سربست شعرلرينده، گليشمه ومدرن‌لشمه ايزلري گورونمكده ‌دير. «ترور و آزادليق» و سونرا "گونش سسيندير باتير" و اوز‌ل‌ليكله سون شعر توپلوسو "گوزلرین دوغوم گونوم" شعر توپلوسوندا، لوايي كلاسيك ذهنيت چرچيوه‌لرينه پوزور و ذهن و ديل قورولوشو تام دییشيير. اوز‌ل شاعرانه تجروبه‌لر و اوزونه اوز‌ل اولاراق شاعرانه ديل قازانا بيلير. عروض و هئجا وزنلريندن سربست اولاراق، وزن‌سيز اما ريتميك، آخيجي و حماسي ديل تاپير و گئت- گئده شعر فضالاري دييشيلر، یئنیله شیر و او شعر ديليني بير آراچ كيمي يوخ، آماج كيمي ايشله‌دير. شعر ديلده اتفاق دوشور. تصويرلر ديل- ايچي (سؤزجوك- تصوير) جانلانير. كلامين نحوي پوزولور، يئني اولايلار، تانيش‌سيزليقلار، ديل ايونونلاري (بازيهاي زباني) ميدانا چيخير:
اؤزومدن آشماغيم گلير/ گوزلريم سومبادا چكيلير/. انساني آغلاييرام تانريلارا/ مني آغاج-آغاج اورمانا چئويره‌ن كيم؟/ سني نفس چكيريك ايللردير/ خيابان ايت/ مكتب ايت/ تلويزيون ايت/. گئجه‌ني هولو كيمي سويورام/ ال آچما كيمسه يه مني/ گونش داش دوشوب باشيما/ گويو بورك قويوب باشيما و بول-بول تام یئنی فورمالار، غريبه بيانلار و ديل اويونلاري.... ترور و آزادليق و گونش سه‌سيندير باتير شعر توپلولاريندا لوايي‌ نين شعري‌ نين ديلي حماسي‌دير، ضربانلي‌دير، سيطرلر عصب‌دیر، يارادير، و دئولرين يوخوسونو پارچالايان، عومور شوشه‌لريني داشا چيرپان، قورخونج و آجي بير نعره‌دير، باغيرتي‌دير.
ايندي/ قلميمي گوتوره‌جه‌يدم/ شهر/ چيبان كيمي/ سؤكوله‌جكدير/
قيوريلير بورولقان آغزيمدا/ گئجه تيكه كيمي قاليبدير بوغازيمدا/
يوللارا گؤز اله‌ندي، اوره‌ك اله‌ندي/ انسان انسانا، انسان تورپاغا ووورولدو/ يارا اوسته يارا وورولدو./
اما يئنه يارالاريمي مرهم باسيرام يارالارينينرا/ بيز بيربيريميزه يارا/ يارادان يارالاريني توكدو بيز يارانديق/ بيربيريميزه درد اولدوق/ تانري‌لارا درمان/ خسته دوشدوك بو سئودادان/ خسته دوشدوم جان ائوينه آي يار/.
گئجه نی سويدوم قاپينيزدان/ اسگي اعلان‌لار كيمي/ گوندوزلري پتي چكيب اوستومه/ اوزانديم قاپينيزدا/
مرحبا/ مرحبا سنین يولوندا/ گوندوزلريمي ليمون ليمون ايچه‌نلره/ هايدي ياغمور تاققيلدادير ايچيمي/ فيرتانا قوپارير كلله‌م/ گونده ‌مين كره كونده‌له‌نيب پيشير‌م/
لوايي‌نين بو حيزلي، عصبي، دردلي مصراعلاري و فيرتينا قوپاران سطيرلريله ياناشي روحو اوخشايان ليريكالاریدا گورونمكده‌دير:
هله‌ده باخاجاقسان/ گوزلرين ائيواندان/ شعر سيلكه‌له‌يير اوستومه/
تانري‌نين ناريندان/ بيرده نه دوشدو/ قادين اولدو/ هل اوزو دوشسه‌يدي.../
من یئر گوپله دؤيوشدوم/ امما باخيشلارينلا دؤيوشمك/ يیخيدي مني/
گوزلرين يوخدو/ قارانليغام/ اللرين يوخدو/ ايشسيزم/ دوداقلارين يوخدو/ آجام/...
بازاري بال اوچون/ آلت اوست ائتديم/ دوداق‌لارين ياديمدا دئييلدي/
بير جوت پنجره سالديرديم/ اوتاغيما/ گوزلريني ايتيرميشديم/
باجارسان اته‌یيني سيلكه‌له/ قوي دورديان خاطيره‌لريمي/ بورونسون

لوانين شعرينده ديلده باش وئره‌ن اولايلار گوزل سوررتاليستي تصويرلر ايله بيان اولونموشدور:
بير ايزيم آي/ بير ايزيم گونش/ چيگنيمده كاينات آدلي لش
ساخلا دوشوم سوروجو/ ال بو دوشونجه‌ني/ قالاني اوزونون/
ايندي باخيشيندان/ بير دورنا قيريب/ اونو اوتاغيمدا اوچدوراجاغام/
اللريم بوش قاتار كيمي/ آخير كاغيزلاردا/ سو كيمي/ بارماقلاريمين اوزريندن/
آخير اوخوجولار/
قادينلاريميز كانگارو كيمي/ قارينلاريندا/ داشييرلار وطني/
يوللارا گوزلر اله‌ندي/ اوه‌ك اله‌ندي/
آت‌لاريميزي/ گوزلرينده سووارديق/ شهيدلريميزي/ گوزلرينده/ شيره یاخديق/ تورپاغا/
قفيلدن خومار- خومار/ باخاندا بو تورپاغا/ گوزلريندن قيريليب/ دوشدو لوايي/
گوزلريندن/ دولچا- دولچا/ چكدييم اوفوق‌لار/ ال- اوزومو سرينله تمه‌سه/ نه‌وار؟!/
گئجه‌نی سويدوم قاپينيزدان/ اسگي اعلان‌لار كيمي/ گوندوزلري پتي چكيب اوستومه/ اوزانديم قاپينيزدا/ گونش‌لري پورتاقال پورتاقال سويوب/ وئرديم قاپينيزدان كئچه‌نلره/
اورالاردا/ گونشي بارماق باسيرلار/ كبين كاغيذلارينا/ اوشاقلار گوزلرينده آنالار يومورتلایئر /

لوايي‌نين شعرلرينده ينني و اوزه‌ل و فرقيلي باخيشلار، غريبه بيان‌لار آز دئييلدير:

دلي دمرول كورپوسو/ عزرايلين غنيمي
/ سه‌نسيز سئوگي/ سولدان صيغير
/ قاضي‌لار كراوات كيمي/ تئز- تئز ديیشیلير/
گوزلريميزي چيخارديلار/ مين‌ايلليك كوزه‌ني/ تورپاقدان چيخاردان كيمي/ تلفون ساچلاريله/ بويون قولاغيمي دولاشير/ سه‌سين/
ائشيديرم ايزلريني
/ يازديغيم واراق/ حامله قادين/
سنده مورگوله ييرسن اوزونو
/ من سنه اوزاقدان بوقدر ياخينام/ سن ياخيندان بوقدر اوزاق
/ باشماقچي ايزيمي تيكير
/ شهر اتيلر قارنيندا/ اولايير/
اوزوموزو سويونوب/ چايا آتديق/ گليب آرزولارا چاتديق/
سياستچي‌لر قاتيري آزادليق
/ آزادليقي سومسونمه خياوانلاردا/ انسان اوغلو
/ ال آچما كيمسه‌يه مني
/ داغلار سورگونلويومو سورونور/
ديكتاتورلار باش آغريسينا/ اسپرين آتيلير/
دنيزلر عوصيانيمي دالغالانير
/ گئجه نفس چكير مني/

لوايي‌نين شعرلرينده بعضي شووعار وئرمه ‌لر و مستقيم آچيقلامالار و حرفي بيانلار گورونمكده ‌دير و بو چاتيشما مازليقلار بعضا ئيرينه دوشموش:
عوصيانيم ديريدير/ اونونچون/ هر اؤلكه‌ده/ بير بايراق اسير
عوصيانيم ديريدير/ اونونچون/ هر انساندا/ بير اورك دؤيونور/
فيكريم/ هاميني بورويه‌جكدير/ فيكريمي ييغيب ييغيشديرماقدان/ فكره دوشه‌جكلر/

و بعضاده يئرينه دوشمه ‌ميش، شاعر يالنيز شووعار وئرير و متن شعريت‌دن بوشاليب قوپ- قورو شووعارا چئوريلير:
گنجليك حورییه تدیر / گنجليك قال ماقال/ يا اؤلوم/ يا استقلال/
اس/ آزادليق/ اس/ قورشون بوغدو ئير كوره‌سيني/
فاشيست اللرين حاكميتي/ يئيير مللتي/ اؤلوم سوررنگ‌ لرله سوزولور/ ميللتچي‌ليك قانينا/
سانكي توركچولوك حارامدير/ توركسوزولوك حالا/ توركجولوك يا اؤلوم/
توركچولوك يا استقلال/
سونرا دوشونرسن/ آزادليق همن گنج‌لرين قولاريدي/ همن گنج‌لرين فريادي/
بونلاردان باشقاسي خيال‌دير/ خيال/
آزادليق يا اؤلوم/ آزادليق يا استقلال/

نه‌ايسه بو چاتيشمامازليق‌لارا باخماياراق (بو چاتيشمامازليق لوايي‌له ياشید اولان و اورتاياش شاعرلريميزين و بعضاده گنج شاعرليميزين شعرلرينده ده آيدينجاسينا گورونمكده ‌دير و چاغداش شعريميزين آسيب‌شناسي باخيمیندان بيريسي‌دير منجه.
لوايي‌نين شعرينده باشقا چاتيشمامازليق، سؤز اويناتمالاريدير. اورنكلر:

شهريار/ شهريميز/ پاز/ پوزوموز/ ناظم حكمت/ حكمتيميز/ صمد وورغون/ وورغونلوغو موز/ نسيمي دريميز/ ساهير/ سئحريميز/
يالنيزليغيم/ يالنيز/ يالنيزليغيم آخيم/ يالنيزليغيم مكتب/ يالنيزليغيم يئني بيردب/
يالنيزليغيم/ قفه خانالاردا/ قورولتاي‌لاردا/ يالنيزليغينيزدا/ ايچيله جكدي/
سن/ يالنيزليغمين شهريسن/ من/ يالنيزليغين شهري/
سانما يالنيزليغيم/ سودامر اوشاقدي/ يالنيزليغين ات- قان توتماسي/
قفه‌لر/ چايسيزليغيم/ كتابخانالار/ ساوادسيزليغيم/

هرحالدا بعضي بو چاتيشمامازليقلارا باخماياراق، بوگون چاغداش و مدرن و پست مدرن شعره دوغروجان اتان شاعرلريميز سيراسيندا محمدرضا لوايي ان گئنيش تخيل، يئني و فرقيلي باخيش، درين و يئني دوشونجه، گوجلو شاعرانه ديل و بيانا مالیكدي. لوايي‌نين شعري‌نين ديلي و بياني چاغداش شعريميزي ائتگي‌لنديره رك، يئني ايز بوراخميش و بو ايز گنج شاعرلريميزين بير چوخونون شعرلرينده آيدينجاسينا دويولور. بو ایزلر بعضا تقلید کیمی بعضا خلاقانه اولموشدور. لوايي‌ نين شعري قامچي‌دير، شاللاق‌دير و لوايي خوجا دا بیتن سسی باتماز بیر گونش دیر
.

.
تبريز- 2008
0 Comments: